حج گزارى ايرانيان به روايت اسناد عثمانى و قاجارى ( فارسى ) — الصفحة ١٣٢
44 . دستور برخورد مناسب با حجاج ايرانى
ساير بلاد اسلامى كه به كعبه مكرمه و مدينه منوره رفت و آمد مىكنند ، رفتار خوبى شود و بر خلاف شرع منيف هيچ‌گونه مطالبه‌اى همچون دورمه درخواست نشود . از زوار عتبه عليه كه مال‌التجاره حمل مىكنند ، بر مبناى شرع شريف و شروط قديمه رفتار شود و بيشتر از آن چيزى گرفته نشود .
حجاجى كه توسط امين صره همايون مراسم حج را انجام مىدهند ، در دارالسعادت ، شام شريف و به حرمين محترمين تا بيايند و بروند وزراى عظام و مير حج و مير ميران و ساير ضابطان و سايرين بر خلاف شروط ، هيچ چيزى گرفته نشود ، همت شود . بر اساس مقتضيات و معرفت امين صره ، اكابر دولت ايران كه به حج شريف و عتبه عليّه جهت زيارت مىروند حرمت شوند و در خصوص گمرك و رسومات ، با تبعه تجار مانند تجار اهل اسلام و بر مبناى مقتضاى امر شريف دولت عليّه محافظت و رفتار شود . به دليل آن كه آنان مسلمان هستند ، در محافظت و مواظبت از اموال متروكه اموات آنها و ديگر اوامر ، دوستانه رفتار شود ؛ چه در مكه مكرمه و چه در مدينه منوره بر خلاف شروط عهود قبل رفتار خوبى شود . در اين سال مبارك فرمان عالىشأن در اين باب صادر و ارسال شده است . در اين باب . فى اوايل شوال المكرم 1260
جودت خارجه : 5659
تاريخ : فى اوايل شوال المكرم 1260
[ سند دوم ]
تقرير محمدخان مصلحت‌گذار دولت بهيّه ايران
ثناكار ميرزا ابراهيم‌آقا ، نائب ما در اين سال مبارك ، به آرزوى فريضه حج شريف همراه با والده خود بحراً متوجه قاهره مصر و به طرف مكه مكرمه و مدينه منوره عازم و متراهى شده است . از اين رو مؤمىاليه شايسته حرمت و رعايت و سزاوار عاطفت و حرمت اين حضرت لازم است . در خصوص اجراى اين امر ، به پاشاى سايه‌افزاى صاحب‌دولت ايالت خطاب شده و يك قطعه امرنامه سامى ، مؤكدالمفاد حضرت