مباحث في علوم القرآن ( پژوهشهائى درباره قرآن و وحى ) ( فارسى ) — الصفحة ١٧٣
پاورقيهاى فصل سوم - بخش دوم
( 12 ) الاتقان 1 / 78 ، سيوطى در پيرامون اين قول ضعيف گفته : بايد در اين باره بگوئيم كه در قرآن كلمه‌اى كه بر هفت وجه خوانده شود خيلى كم است ، مانند « عبد الطاغوت » و « و لا تقل لهما اف » ( و مراجعه كنيد به البرهان 1 / 223 ) .
( 13 ) البرهان 1 / 212 .
( 14 ) الاتقان 1 / 78 .
( 15 ) البرهان 1 / 212 .
( 16 ) الاتقان 1 / 87 و همچنين نگاه كنيد به محاسن التاويل قاسمى 1 / 287 . براى مستشرق‌ها خيلى جالب است كه اين مسأله را دامن بزنند و بگويند عدد رمزى هفت اثر سحر آسائى در نزد سامىها داشته و به اين جهت در روايت وارد شده است ، نگاه كنيد به :
.
q
1135 ،
II
ISlam
،
I
dE
EncyEloPEdiE
،
Buhl
. 50 .
P
QorEnS
dES
NoldEkE . GESchichTE
( 17 ) الاتقان 1 / 87 . قاضى عياض عالم مغرب و امام اهل حديث در زمان خود بوده است نام كامل او « عياض بن موسى بن عياض بن عمرو اليحصبى » مىباشد كتاب « الشفا بتعريف حقوق المصطفى » از او است و در سال 544 هجرى درگذشته ( الاعلام 2 / 749 ) .
( 18 ) الاتقان 1 / 78 .
( 19 ) وى حافظ محمد بن حبان البستى است . كنيه‌اش « ابو حاتم » و از بزرگان محدثين است . در سال 354 وفات كرده ( شدزات الذهب 3 / 16 ) .
( 20 ) البرهان 21 / 212 .
( 21 ) همانطور كه در اتقان 1 / 80 آمده ، مقصود ابن الجزرى است .
( 22 ) ابو عبيد قاسم بن سلام و احمد بن يحيى ثعلب نيز همين نظر را اختيار كرده‌اند ( البرهان 1 / 217 ) . و ازهرى در « التهذيب » گفته كه وى نيز همين نظر را دارد و استدلال نموده به اين كه عثمان وقتى دستور تدوين نهائى مصاحف را داد گفت :
« و در مواردى كه شما و زيد اختلاف نظر پيدا كنيد در اين موارد طبق زبان قريش بنويسيد زيرا بيشتر آنچه نازل شده به زبان آنها بوده است » ( البرهان 1 / 218 ) .
ما قبلا روشن كرديم كه منظور از اختلاف در اينجا چيزى است كه به چگونگى كتابت و رسم الخط برمىگردد .
( 23 ) الاتقان 1 / 80 . زركشى در البرهان 1 / 219 از قول « ابو عمر بن عبد البر » بر اين تخصيص اعتراضى وارد كرده مىگويد : « ديگران اين مطلب را كه همه زبان‌هاى « مضر » در قرآن وارد شده باشد انكار نموده‌اند چون در اين زبان‌ها شواذى هست كه قطعا با آن قرائت نمىشود مثل ، « كشكشه قيس » و « عنغنة تميم » . . . قرآن از اين شواذ اعراض دارد .
( 24 ) نام ابو بكر الواسطى ، محمد بن محمد بن سليمان است ، حافظ قرآن و پيرى سالخورده بوده است .