مباحث في علوم القرآن ( پژوهشهائى درباره قرآن و وحى ) ( فارسى ) — الصفحة ١٦٦
فصل سوم « احرف سبعه » چيست ؟
باشند شاذ است و مورد قبول نيست . از جمله اين موارد كه در آن حرفى اضافه شده فرموده خداوند متعال وَ أَعَدَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي تَحْتَهَا الْأَنْهارُ است كه من تحتها الانهار نيز خوانده شده است . اين قرائتها هر دو متواتر است و هر دو با رسم الخط « مصحف امام »
53
مطابقت دارد ، اضافه « من » با رسم الخط مصحف مكى مطابق است و بدون « من » با رسم الخط مصحف ديگر
54
. و از جمله مواردى كه در آن حرفى كم شده فرمودهء خداوند متعال : قالُوا اتَّخَذَ اللَّهُ وَلَداً در سوره بقره مىباشد كه « واو » از اول آن حذف شده و همين قرائت با حذف « واو » با رسم الخط مصحف شامى مطابقت دارد
55
. و اما قرائت و الذكر و الانثى به جاى وَ ما خَلَقَ الذَّكَرَ وَ الْأُنْثى
56
با لفظ « خلق » و همچنين آنچه از ابن عباس نقل شده كه در آيهء ديگرى كلمهء « صالحة » را اضافه نموده و به جاى كلمه « وراء » كلمهء « امام » آورده و چنين خوانده :
و كان امامهم ملك يأخذ كل سفينة صالحة غصبا اين قرائتها مستند به خبر واحد است و قرآن با خبر واحد ثابت نمىشود
57
. و همينطور است اضافه نمودن لفظ « انثى » بدنبال فرمودهء خداوند متعال : تِسْعٌ وَ تِسْعُونَ نَعْجَةً
58
و اضافه نمودن عبارت « و كان كافرا » بدنبال فرمودهء خداوند : وَ أَمَّا الْغُلامُ فَكانَ أَبَواهُ مُؤْمِنَيْنِ
59
و اضافه نمودن و صلاة العصر » به دنبال قول خداوند : حافِظُوا عَلَى الصَّلَواتِ وَ الصَّلاةِ الْوُسْطى
60
اين زيادتها همه به خبر واحد مستند است و همهء آنها از باب تفسير و توضيح اضافه شده و هيچ راهى بر اينكه نوع اضافات را نيز وجهى از وجوه « احرف سبعه » بدانيم نيست گر چه ابن مسعود نيز در مصحف خاص خودش اينها را ضبط نموده است
61
. هفتم : اختلاف از ناحيه لهجه‌هاى گوناگون ، مانند اختلاف در فتح و اماله ، ترقيق و تفخيم ، همز و تسهيل ، مكسور خواندن حروف مضارعه ، قلب بعضى از حروف ، اشباع ميم ضمير مذكر ، و اشمام بعضى از حركه‌ها . از اين باب