مباحث في علوم القرآن ( پژوهشهائى درباره قرآن و وحى ) ( فارسى ) — الصفحة ١٥٦
فصل سوم « احرف سبعه » چيست ؟
به من تعليم داده‌اى ؟ ! . رسول خدا فرمود اى عمر او را رها كن و اى هشام تو سوره فرقان را بخوان . هشام بر همان طريق كه از وى شنيده بودم سوره فرقان را خواند و رسول خدا فرمود : « همينطور نازل شده است » سپس فرمود : « اين قرآن بر « احرف سبعه » ( هفت حرف ) نازل گرديده ، از آن هر چه برايتان ممكن شد همانرا بخوانيد »
1
. ظاهرا ، اين حديث كه قرآن بر « احرف سبعه » نازل شده از طريق جمع كثيرى از اصحاب روايت شده كه بر شمردن همه آنها ممكن نيست . در مسند « حافظ ابى يعلى
2
» آمده كه روزى عثمان بر بالاى منبر گفت :
« به حق خداوند ، هر كس از نبى اكرم شنيده كه وى فرمود : « اين قرآن بر « احرف سبعه » نازل گرديده كه همه آنها شافى و كافى است » از جاى خود برخيزد و بايستد . اصحاب برخاستند و به اين سخن شهادت دادند و تعداد آنها قابل شمارش نبود ، آنگاه عثمان گفت من هم با اينها شهادت مىدهم »
3
. توافق اين جمع بيشمار از اصحاب بر اين مطلب
4
سبب شده كه بعضى از ائمه علم گفته‌اند حديث نزول قرآن بر « احرف سبعه » متواتر است و ابو عبيد القاسم بن سلام در رأس اين افراد قرار دارد
5
. ممكن است در طبقات متأخر از اسناد اين حديث تواتر حاصل نشده باشد ولى حداقل اينست كه حديث‌هائى كه در اين باره نقل كرديم صحيح و مورد اعتماد است و همه آنها اين حقيقت دينى را كه بيان آن به پيامبر اكرم نسبت داده مىشود تأييد مىكنند .
اكثر علماء مايل به اين نظر هستند كه مصاحف عثمان متناسب با ظرفيت رسم الخط ، « احرف سبعه » را دربرداشته است
6
. « ابو بكر بن طيب باقلانى » كه خود معتقد به اين نظر بوده مىگويد :
« صحيح اينست كه اين احرف سبعه مطلب معروفى بوده كه عده زيادى آن را از رسول خدا شنيده بودند ، بزرگان و پيشوايان نيز اين مطلب را از قول وى ضبط نموده‌اند و عثمان و اصحاب در مصحف آن را ثبت كرده و از اين