مباحث في علوم القرآن ( پژوهشهائى درباره قرآن و وحى ) ( فارسى ) — الصفحة ١٤٣
فصل دوم اعراب گذارى و تكميلات ديگرى كه در رسم الخط مصاحف عثمانى به عمل آمده است .
دؤلى » بوده باشد .
علماء از دير زمان در اين موضوع كه چه كسى اولين اعراب گذار قرآن بوده اختلاف نظر داشته‌اند
7
و در اين رابطه نام اين سه نفر به ميان آمده است :
« ابو الاسود الدؤلى » و « يحيى بن يعمر » و « نصر بن عاصم الليثى » . و مشهورترين نظر اين است كه اولين اعراب گذار قرآن « ابو الاسود » بوده است
8
. دربارهء « ابو الاسود » چنين مشهور است كه وى بدستور على بن ابى طالب ( ع ) براى زبان عرب قواعدى وضع نمود
9
و ظاهرا مسأله اعراب گذارى قرآن نيز امتداد همين عمل و سابقه بوده است
10
. از وى حكايتى نقل شده كه نشان ميدهد اين مرد غيرت شديدى نسبت به لغت قرآن داشته ، بدين ترتيب كه وى كسى را شنيد كه كلمهء « رسوله » را در آيه شريفهء أَنَّ اللَّهَ بَرِيءٌ مِنَ الْمُشْرِكِينَ وَ رَسُولُهُ با كسر لام يعنى « رسوله » ميخواند
11
. از اين مطلب بشدت ناراحت شد و گفت :
« خداوند عزيزتر از آن است كه از رسولش تبرى كند » .
سپس به بصره پيش زياد رفت و گفت خواستهء ترا قطعا اجابت ميكنم - زياد قبلا از او خواسته بود كه براى درست خوانده شدن قرآن علائمى وضع كند
12
و او اين خواسته را بلا جواب گذاشته بود - از اين به بعد ابو الاسود مشغول كار شد و به اين نتيجه رسيد كه علامتهائى به اين ترتيب وضع كند :
علامت فتحه نقطه‌اى بالاى حرف ، علامت كسره نقطه‌اى زير حرف ، علامت ضمه نقطه‌اى ميان اجزاء حرف و علامت سكون ، دو نقطه
13
. بعضى از علما معتقدند كه ابو الاسود قرآن را بدستور عبد الملك بن مروان اعراب گذارى كرده است
14
. و در هر حال براى ما مشكل است كه بتوانيم از طريق اين روايات گوناگون ، انگيزه‌هاى واقعى كار ابو الاسود را بدست آوريم . ما بدرستى نميدانيم كه آيا وى با انگيزه‌اى از پيش خود دست به اين كار زد يا اينكه اصل اين كار را شخص ديگرى به وى دستور داد و او با فكر و مطالعه اين روش را ابداع و عملى نمود . چنان كه دقيقا نميدانيم كه