شرح حال و آراى فلسفى ملا صدرا ( فارسى ) — الصفحة ١١٩

نقل و اشكال ، بحث و تحقيق

نقل و اشكال ، بحث و تحقيق

نقل و اشكال ، بحث و تحقيق

بنابر طريقهء صدر المتألهين بدن محشور در معاد بدن عنصرى مادى نمىباشد .

دليلش همان است كه بيان شد « 1 » ما گفتيم انتقال نفس مجرد از برزخ به بدن عنصرى مادى محال است و شىء مجرد ممكن نيست از فعليت به قوه رجوع نمايد .

دفع اين اشكال ممكن نيست . احدى از اهل تحصيل و تحقيق اين شبهه را دفع ننموده است و آنچه در اين باب گفته شده است از موازين علمى و فلسفى خارج است .

غياث الدين منصور « 2 » در دفع اشكال تعلق دو نفس به بدن واحد گفته است :

( 1 ) . صدر المحققين در آخر شرح هدايه ( چاپ تهران - سنگى ) ص 381 گويد : « ثم اعلم أنّ إعادة النفس إلى بدن مثل بدنها الذي كان لها فى الدين مخلوق من سنخ هذا البدن بعد مفارقتها عنه في القيامة ( كما نطقت به الشريعة من نصوص التنزيل و روايات كثيرة متظافرة لأصحاب العصمة و الهداية غير قابلة للتاويل ، كقوله تعالى : « قالَ مَنْ يُحْيِ الْعِظامَ وَ هِيَ رَمِيمٌ قُلْ يُحْيِيهَا الَّذِي أَنْشَأَها أَوَّلَ مَرَّةٍ وَ هُوَ بِكُلِّ خَلْقٍ عَلِيمٌ ؛ فَإِذا هُمْ مِنَ الْأَجْداثِ إِلى رَبِّهِمْ يَنْسِلُونَ أَ يَحْسَبُ الْإِنْسانُ أَلَّنْ نَجْمَعَ عِظامَهُ بَلى قادِرِينَ عَلى أَنْ نُسَوِّيَ بَنانَهُ » أمر ممكن غير مستحيل فوجب التصديق بها لكونها من ضروريات الدين و انكارها كفر مبين » . در تفسير آيهء مذكوره در سورهء مباركهء « يس » هم قريب به همين مضمون كلامى دارد . در ذيل عبارت مذكور براى تصحيح تعلق نفس به بدن گفته است : « لا يلزم أن يكون حدوث لياقته و استعداده لتعلقها ممّا يحصل له شيئا فشيئا بلوغ قامته إلى كماله قليلا قليلا ككونه اولا نطفة ، ثم مضغة . فانّ ذلك نحو خاص من الحدوث و الحدوث لا ينحصر للانسان فى هذا النحو لجواز ، أن يتكون دفعة تاما كاملا لأجل خصوصية بعض الأزمنة و الأوقات و الأوضاع الفلكية يرجح ارادة اللّه في إيجاد الناس و تكوين اجسادهم دفعة واحدة » . بر خبير بصير واضح است كه كلام آخوند ( ره ) در اين كتاب از درجه اعتبار ساقط است و به حرف متكلم شبيه است . شرح هدايهء آخوند با آن‌كه كتاب بسيار خوبى است و محققانه نوشته شده ، ولى اين كتاب را آخوند به مذاق حكماى قبل از خود تأليف كرده است . احتمال مىرود از كتبى است كه در اوايل جوانى تأليف كرده است . ( 2 ) . غياث الدين منصور شيرازى دشتكى از فضلاى به‌نام عصر خود و در جودت فهم و استعداد معروف است . گويند در سن 14 سالگى با علامهء دوانى مناظره مىنموده است . شاه طهماسب صفوى در شيراز به نام او مدرسه‌اى بنا نمود . غياث الدين تا پايان عمر در آن‌جا به تدريس پرداخت . پدرش صدر الدين دشتكى از اعاظم علماى فارس معاصر علامهء دوانى بوده است . صدر المتألهين از غياث الدين به عظمت اسم مىبرد . وفات او را سنهء 948 ه . ق يا 949 ثبت كرده‌اند .