رسالة الولاية ( سر سلوك ) ( فارسى ) — الصفحة ٢٧٤

ناز و نياز

آن بود كه ما به او محتاج بوديم ، او به ما مشتاق بود . » « 1 »

اينست كه حافظ در بيتى ديگر مىسرايد :

ميان عاشق و معشوق فرق بسيار است * چو يار ناز نمايد شما نياز كنيد . « 2 »

عاشق كجا و معشوق كجا ؟ ! عاشق ، فقر على الاطلاق و معشوق غنى على الاطلاق .

پس فرق ميان عاشق و معشوق بسيار است كه : يا أَيُّهَا النَّاسُ ! أَنْتُمُ الْفُقَراءُ إِلَى اللَّهِ وَ اللَّهُ هُوَ الْغَنِيُّ الْحَمِيدُ « 3 » كه اگر معشوق عاشق را به مشاهده جمالش بهره‌مند نمىسازد ، بدين جهت است كه خود را فقير نمىبيند . پس اى عاشقان ! هرچه را گمان مىكنيد از شماست ، به پيش او بريزيد و ايثار نماييد تا به ديدارش نائل آئيد . « ناز » دوست براى آن است كه شما از خود ، و آنچه از خود مىدانيد ، بيرون شده و نياز كنيد . با چنين كارى شما را وصال ميسر خواهد شد . . . » « 4 »

چه خوش حافظ شيرازى « راز فقر وجودى » ، سرّ نياز ذاتى انسان و رقيقه بودن انسان از حقيقت الهى را فاش كرده و رمز سلوك معنوى و فتح مقامات معرفتى و ذوقى را ارائه داده‌اند آنجا كه آن عندليب گلزار وحى و بلبل سخن آموخته از فيض گل قرآن سروده‌اند :

المنه لله كه در ميكده باز است * وين سوخته را بر در او روى نياز است

خم‌ها همه در جوش و خروشند ز مستى * و آن مىكه در آنجاست ، حقيقت نه مجاز است

از وى همه مستى و غرور است و تكبر * وز ما همه بيچارگى و فقر و نياز است « 5 »

( 1 ) . سعادت‌پرور ، 1380 ، جمال آفتاب ، ج 3 ، ص 228 . ( 2 ) . حافظ ، همان ، غزل 251 . ( 3 ) . فاطر ، 15 . ( 4 ) . سعادت‌پرور ، همان ، ج 5 ، ص 91 - 90 . ( 5 ) . حافظ ، همان ، غزل 110 .