رسالة الولاية ( سر سلوك ) ( فارسى ) — الصفحة ١١٨

ايمان و مراتب آن

ايمان ظاهرى و ايمان باطنى با همه ساحت‌ها و لايه‌هايش از حيث عملى - رفتارى دارد ، ايمانى كه با « كانّ » و مقام « احسان » يا محضر به تعبير سالكان و ايمانى كه با « انّ » و « مقام حضور » به تعبير عارفان تفسيرپذير مىباشد ، ايمان غيرناب و مشوب و ايمان ناب و غيرمشوب نيز داريم كه در آيات : الَّذِينَ آمَنُوا وَ لَمْ يَلْبِسُوا إِيمانَهُمْ بِظُلْمٍ أُولئِكَ لَهُمُ الْأَمْنُ وَ هُمْ مُهْتَدُونَ « 1 » و الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ طُوبى لَهُمْ وَ حُسْنُ مَآبٍ « 2 » يا فرمود : إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ إِذا ذُكِرَ اللَّهُ وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ وَ إِذا تُلِيَتْ عَلَيْهِمْ آياتُهُ زادَتْهُمْ إِيماناً وَ عَلى رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُونَ « 3 » و به تعبير علامه استاد جوادى آملى :

« مؤمن نه گرفتار شك و ترديد قلبى است و نه گرفتار تعدّى و تجاوز بدنى . . . البته انسان سالك ابتدا مىكوشد با ميل نفسانى خود مبارزه كند و گناه نكند و آيهء وَ الَّذِينَ جاهَدُوا فِينا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنا « 4 » بر همين بخش ، قابل تطبيق است و اين كار « رياضت عام » نام دارد . در مرحلهء بالاتر در مقام اوصاف نفسانى ، سعى مىكند كه وصف به حريم جان او راه پيدا نكند ، يعنى نه تنها كار بد نكند بلكه وصف بد هم نپذيرد و اين « رياضت خاص » است . در مرحلهء بالاتر ، كه به آن « رياضت اخصّ » گفته مىشود ، مىكوشد نه تنها بد نكند و به بد متّصف نشود بلكه غير خدا را نبيند . بنابراين آيهء وَ قُلُوبُهُمْ وَجِلَةٌ أَنَّهُمْ إِلى رَبِّهِمْ راجِعُونَ « 5 » به اين معنا كه ، رياضت مايهء هراسناكى است ، مربوط به طليعهء امر است ، امّا هنگامى كه امر به پايان مىرسد ، مضمون آيهء ثُمَّ تَلِينُ جُلُودُهُمْ وَ قُلُوبُهُمْ إِلى ذِكْرِ اللَّهِ « 6 » محقق خواهد بود كه ياد خدا مايهء آرامش دل و بدن آنهاست . . . » « 7 »

پس « ايمان » داراى ويژگىهاى ذيل است :

( 1 ) . انعام ، 82 . ( 2 ) . رعد ، 29 . ( 3 ) . انفال ، 2 . ( 4 ) . عنكبوت ، 69 . ( 5 ) . مؤمنون ، 60 . ( 6 ) . زمر ، 23 . ( 7 ) . جوادى آملى ، عبد اللّه ، تفسير موضوعى قرآن مجيد ، ج 11 ، ص 230 ، چ سوم ، 1379 ش ، اسرا .