منطق و مباحث الفاظ ( مجموعه متون و مقالات تحقيقى ) — الصفحة ٧٣
4 - شرح ابيات سبعهء خواجهء طوسى در مراتب موجودات
حاج شيخ آغا بزرگ تهرانى از اين منظومه ياد كرده است « 1 »
، ولى تا كنون نسختى از آن بدست نيامده . و ما بعنوان نمونه چند بيت زير را از خرد نامهء او مىآوريم « 2 »
:
يكى پرسيد از يثرب ز صادق * كه اى ذات تو چون قرآن ناطق
چه فرمائى در اين سير كواكب * چه بسيار است مردم را مذاهب
چنين فرمود آن معصوم اقدس * كه آن دانش نشد مفهوم هر كس
از آن دانش نشد ظاهر جز اندك * خفياتش نشد مفهوم و مدرك
بجز آنان كجا صاحب زمانند * حقيقت فعل انجم را بدانند
4 - شرح ابيات سبعهء خواجهء طوسى در مراتب موجودات
4 - شرح ابيات سبعهء خواجهء طوسى در مراتب موجودات
[ مقاله‌اى كه از نظر خوانندگان مىگذرد ] :
خواجهء طوسى ضمن هفت بيت شعر فارسى مراتب موجودات را بيان كرده ، و بر اساس تقسيم موجود به واجب و ممكن ، و تقسيم ممكن به جوهر و عرض ، و بالاخره استنتاج مقولات عشر از اين تقسيم به اين نتيجه مىرسد كه واجب ، نه جوهر است و نه عرض .
قاينى اين هفت بيت را تحت عنوان « البيت ، التفسير » با بيانى كوتاه گزارش نموده است ، و در آن از كتاب « عقل » فارابى و « شفا » ى ابن سينا ياد كرده ، و از ابو نصر فارابى به « خواجه ابو نصر حكيم دوم » تعبير كرده است .
نسخهء منحصر اين مقالهء كوتاه به خط مؤلف ، و دومين رسالهء مجموعهء شماره 834 د خطى كتابخانهء دانشكدهء الهيات مىباشد ، گ 35 پ - 40 ر .
چون نسخهء ديگرى از آن به نظر نرسيده است ، قهرا تصحيح و مقابلهء آن منتفى است ، جز اينكه نگارنده مشاهده نمود كه برخى از كلمات ، ناخوانا و يا از رسم الخط
( 1 ) - الذريعه جزء سوم از جلد نهم ص 903 .
( 2 ) - اين اشعار در برخى از صفحات التسهيل به خط قاينى ديده شده است .