منطق و مباحث الفاظ ( مجموعه متون و مقالات تحقيقى ) — الصفحة ٤٩١
16 اصطلاح « مشكك » در آثار ارسطو و فلسفهء اسلامى و آثار ابن ميمون
اين جهت ، آنان چون فيلسوفان يونانى بعد از ارسطو رفتار كرده‌اند ، چه آنان نيز به جاى مثال ارسطو لفظى را به مثال آورده‌اند كه چند معناى غير مرتبط داشته است .
مثلا فيلون يهودى واژهء « كلب » ( سگ ) را به مثال مىآورد كه هم نام يك جانور زمينى هم نام يك صورت آسمانى ، و هم نام يك هيولاى دريائى است « 1 »
. مفسرانى نو افلاطونى ارسطو چون فورفوريوس ، سيمپليكيوس ، دكسيپوس ، آمونيوس ، فيلوپونوس ، اليمپيودوروس و الياس همه مثالهائى از قبيل آژاكس
( Ajax )
- كه هم راجع است به آژاكس پسر اوئيلئوس و هم به آژاكس پسر تلامون ، و اسكندر كه هم راجع است به اسكندر پسر پريام و هم به اسكندر پسر فيليپ مقدونى - آورده‌اند « 2 »
. همين طور يوحنّاى دمشقى با اينكه در يك جا عينا مثال ارسطو را ياد كرده است « 3 »
در جاى ديگر مثال « كلب » را ذكر كرده است كه هم بر جانور معروف زمينى و هم بر صورت فلكى و هيولاى دريائى دلالت دارد « 4 »
.
متنهائى كه در آنها مثال انسان حقيقى و صورت انسان آمده است متنهاى زير مىباشند :
( 1 ) ترجمهء عربى مقولات ارسطو . ( 2 ) كتاب شفاى ابن سينا . ( 3 ) معيار العلم غزالى كه در متن اخير مثال مذكور به عنوان مثال براى الفاظ مشترك نيامده ، بلكه مانند تفسير و شرح فورفوريوس بر مقولات ارسطو ، و نيز مانند كتاب جدل )
Dialectica )
يوحنّاى دمشقى به عنوان مثال براى الفاظى آمده است كه وى آنها را الفاظ متشابه مىخواند ، كه خود اين واژه منعكس‌كنندهء واژه يونانى )
omoiotis )
است كه فورفوريوس « 5 »
( 1 ) - Dc plantatione Noe 37 , 8151 .
( 2 ) - نگاه كنيد به شرح هر يك از مقولات ارسطو ) Categorios , ch . l , la , Iff . in Commentaria in Aristotelem . Graeca
( 3 ) - Dialectica , ch . 16 ( Migne , vol 94 , Col . 280 ) .
( 4 ) - lbid . , Ch 30 ( ibid , Col . 596 ) .
( 5 ) - porpliyrius in Categorias , p . 65 , ll , 25 - 30 and cf . l . 19 .