منطق و مباحث الفاظ ( مجموعه متون و مقالات تحقيقى ) — الصفحة ٤٨٠

16 اصطلاح « مشكك » در آثار ارسطو و فلسفهء اسلامى و آثار ابن ميمون

سيمپليكيوس در شرح خود بر مقولات ارسطو صريحا مىآورد : الفاظى كه بر اشيائى كه از يك مبدأ يا مؤدى به يك غايت هستند دلالت مىكنند نه از الفاظ « مشترك » هستند و نه از الفاظ « متواطى » « 1 »

، بلكه ميان مشترك و متواطى قرار دارند « 2 »

. به عبارت ديگر آنها الفاظ مشكّك هستند .

بسط بيشتر استعمال الفاظ مشكّك را مىتوان در تلخيص ابن رشد از رسالهء ايساغوجى فورفوريوس يافت « 3 »

. ابن رشد « 4 »

پس از آنكه مشكّك را به لفظى تعريف مىكند كه بر اشياء مختلف كه به يك مبدأ نسبت دارند دلالت مىكند ، مثلا به يك فاعل « 5 »

يا به يك غايت « 6 »

يا به يك موضوع « 7 »

( 1 ) - Simplicius in Categorias , ed . C . Kalbfeisch ( 190 G 7 ) , p . 74 , ll . 31 - 30 .

( 2 ) - lbid . , p . 228 , 1 . 9 . را ذكر كرده است ephenos سيپليكيوس در اينجا فقط‍

( 3 ) - نگاه كنيد به پا نويس شمارهء 4 در صفحهء 469 همين گفتار .

( 4 ) - nomino analoga ) ص 36 ل ) در ترجمهء عبرى « شموت مسوفقيم » ( ص 3 الف ) آمده است يعنى nomina ambijua . در بارهء استعمال واژه analoga ) متشابه ) به جاى ambiguap ) مشكّك به قسمت آخر اين مقاله نگاه كنيد .

( 5 ) « ال هتحله احت كموشيوخس ال فوعل احد » ad principium unum sicut si comparentur , ad efficiens unum و اين منعكس‌كنندهء تعبير ارسطو از arkhe به عنوان علت فاعلى در ما بعد الطبيعه مىباشد .

( 6 ) - « ال تكليت احت » ad finem unum .

( 7 ) - در لاتينى ad subjectum nnum در ترجمهء عبرى « ال مقوم احد » يعنى ad locum unum گمان مىشود كه واژهء عبرى « مقوم » بيشتر منعكس‌كنندهء محل عربى است تا مكان عربى ، و به همين دليل در ترجمهء لاتينى معادل آن subjectum آمده است . واژهء محل عربى در مقاصد الفلاسفه ( بخش دوم : الهيات ، ص 80 ) در عبرى به « مشكن » يعنى « مقوم » ترجمه شده است ) Kawwanot ha - pilosofim , Ms . paris , Bibliothegue Nationale , Cod . Heb . 901 ) و در لاتينى به Subjectum ) الهيات غزالى ، چاپ ج . ت موكل Muckle , 3391 ، ص 6 ، يك ، 8 ) . نيز نگاه كنيد به گفتار من - Crescas - Critigue of Aristotle ، ص 577 ، زير نويس 15 .