منطق و مباحث الفاظ ( مجموعه متون و مقالات تحقيقى ) — الصفحة ٤٧٨

16 اصطلاح « مشكك » در آثار ارسطو و فلسفهء اسلامى و آثار ابن ميمون

منشأ اين گفتار فورفوريوس است « 1 »

وى در رده‌بندى مجددى كه از الفاظ « مشترك » ارسطو كرده است در زير عنوان الفاظ مشترك المعانى )

omonumos apo diaonoias )

اين رده‌ها را ذكر مىكند : ( 1 ) الفاظى كه بر چيزهائى كه از يك مبدأ )

aphenos )

هستند اطلاق مىشود مانند اطلاق لفظ طبى )

iatrikos )

بر ( الف ) كتاب طبى - )

bib lioniatrikos )

ب ) دارو )

pharmakon )

و ( ج ) كارد كوچك )

smilion ) . ) 2 (

لفظى كه بر چيزهاى مختلفى كه مؤدى به يك غايت )

prosen )

هستند اطلاق مىشود مانند اطلاق لفظ « صحى » )

ugieinon )

بر ( الف ) حب )

sition ) , )

ب ) گردش ( راه رفتن ) )

perioatos )

، و ( ج ) اندرزهاى [ بهداشتى ] )

anagnosma )

« 2 »

.

اينك ترديد نيست كه بخشى از گفتار غزالى مبتنى است بر گفتهء فورفوريوس ، اما عبارت فورفوريوس به خودىخود نشان‌دهندهء اين واقعيت نيست كه غزالى از اين مثالها براى روشن ساختن بحث الفاظ مشكّك استفاده كرده باشد ، و همچنين نشان نمىدهد كه غزالى ، و يا چه كس ديگرى واژهء « فصد » را كه در گفتار فورفوريوس نيست در اينجا افزوده است . براى اينكه بتوانيم استفادهء خاص غزالى را از اين مثالها روشن سازيم و نيز پى ببريم كه واژهء « فصد » را از كجا آورده است يك بار ديگر به نوشته‌هاى ارسطو و شرح اسكندر افروديسى بر آنها روى مىكنيم ، زيرا بيشتر مثالهائى كه فورفوريوس

( 1 ) - نگاه كنيد به : Boneth , op . cit . , p . 37

( 2 ) - porphyrius in Categorias , ed . A . Busse ( 1897 ) , p 66 , ll . 2 ff .