منطق و مباحث الفاظ ( مجموعه متون و مقالات تحقيقى ) — الصفحة ٤٢٩
قسمت سوم بساطت تصديق از جهت مفاد عينى
مىتوان موجود يافت « 1 »
.
ملا صدرا در مورد بساطت تصديق از لحاظ وجود ذهنى نيز مىگويد كه تصور و تصديق دو فرد از وجود ذهنى هستند و وجود ذهنى قسمتى از وجود مطلق است و هر كدام از موجودات قطع نظر از جنبه‌هاى مفهومى و ماهيّتى خارج از مقولاتند و هيچ چيز از جهت موجوديت جزء ندارد ، وجود ذهنى تصديق نيز به همين گونه بسيط و كيف نفسانى است .
صدر الدين از اين راه كه توضيح داده شد با بيانى مبسوط ما بين همهء آراء گوناگون ايجاد هماهنگى كرده و نظر هر كدام از صاحبان عقايد گوناگون را بيك جنبه از اصل مطلب باز گردانيده است « 2 »
.
قسمت سوم بساطت تصديق از جهت مفاد عينى
قسمت سوم بساطت تصديق از جهت مفاد عينى
از آغاز گفته شد كه تشكيل قضيه براى بعضى از متفكران قديم غير ممكن به نظر مىرسد ، زيرا چنين مىانديشيدند كه هر يك از موضوع و محمول مفهوم و عنوان خاصى هستند و بر عينيت مخصوصى كه غير از واقعيت ديگرى است دلالت مىكنند ، بنا بر اين حكم كردن به اينكه محمول همان موضوع است و هر دو يك هستند تناقضى در خود قضيه ايجاد مىكند ، و به اين جهت هيچ مفهومى از اصل بايد بر مفهوم ديگر صادق نباشد ، و اگر صدق كند لازم خواهد آمد كه يك دو باشد و نيز دو نباشد ، هر كدام از آنها خودش باشد و خودش نيز نباشد ، و اين تناقض را مىتوان به شكل قياسى در آورد و گفت : انسان موجود است . موجود غير از انسان است ، پس انسان غير از انسان است ، قبلا راه‌حل‌هائى در خود بحث‌هاى منطقى براى اين اشكال آورده شد . و از جهت فلسفى نيز صدر الدين يك
( 1 ) - تعليقات بر شفا ص 194 و اسفار ص 115
( 2 ) - رسالهء تصور و تصديق ص 5 و 8 و 9 و 11 و 17 و 18 و 19 و 21 و 30