منطق و مباحث الفاظ ( مجموعه متون و مقالات تحقيقى ) — الصفحة ٤٢٧

قسمت دوم بساطت تصديق از جهت وجودش در ذهن

موضوع و محمول و نسبت را بدون ملاحظهء اينكه با حكم توأم باشند يا بدون آن در نظر آوريم همان مفهوم لا به شرطى جنس است كه قابل تحصل و اتحاد با فصل يا عدم اتحاد با آن است ، و فصل محصل جنس در نوع تصديق همان حكم است و تصور از جهت لا به شرطى ممكن است از نوع تصديق گردد يا به نوع تصور مفرد تعيين حاصل كند ، بنا بر اين هنگامى كه مفهوم تصور مطلق كه جنس است ملحق به حكم گردد مفهوم بسيط تصديق را تشكيل مىدهد ، و تصور كه جنس است با حكم مفهوم و نوعى تصديق هر سه يك چيزند .

تصور همان جنس تعيّن يافته به حكم است . مفهوم و نوعى تصديق نيز همان تصور تعيّن يافته است ، و تصور به عنوان لا به شرطى جنس و مشترك ما بين تصديق و تصور مفرد است و به اين دو نوع تقسيم مىشود . بنا بر اين تصور دو گونه است : تصديق و تصور مفرد ، اما اگر مفهوم تصور را مقيد به حكم ملاحظه كنيم فقط منحصر به يك نوع است و آن نوع تصديق است و عينا همان ماهيت نوعى تصديق و مفهوم بسيط است . صورت سوم اينست كه معنى تصور را جدا از حكم به نظر آوريم ، در اين حالت تصور مفرد و ماده تصديق و جزء آن است و قسمى از علم است كه مقابل با تصديق شماره شده است . و كسانى كه تصورات سه‌گانه را از اجزاء تصديق قرار داده و مفهوم تصديق را مركب شمرده‌اند همين تصور مفرد را كه حالت « به شرط لا » و مادهء حكم است با صورت لا به شرطى اشتباه كرده و تفاوت نگذاشته‌اند . بنا بر اين همچنانكه مفهوم حيوان از جهت لا به شرطى جنس و ناطق فصل انسان است و حال آنكه مفهوم انسان بدون جزء و بسيط است ، تصديق نيز مفهوم بسيطى است كه ذهن هنگام تعريف حدى اجزائى برايش توهم نموده و تصديق را به موضوع و محمول و نسبت حكميه تحليل مىكند « 1 »

.

قسمت دوم بساطت تصديق از جهت وجودش در ذهن

قسمت دوم بساطت تصديق از جهت وجودش در ذهن

گفته شد كه مفهوم تصور مانند ساير مفاهيم جنسى ممكن است بطور مفرد و مستقل

( 1 ) - رسالهء تصور و تصديق ص 7 و 11 و 18 و 19 و 20 و 22 و 26 و 30