منطق و مباحث الفاظ ( مجموعه متون و مقالات تحقيقى ) — الصفحة ٤٢٦
انطباق قانون بساطت مفاهيم نوعى بر مفهوم تصديق
و آن را جزء ماهيت مىپنداريم اجناس حقيقى نيستند ، بلكه صفات و مفاهيمى هستند كه در حقيقت از لواحق و آثار ماهيات نوعى به شمار مىآيند و نشانيها براى فصلهاى واقعى مىباشند ، و فصل حقيقى خود نوع است نه جزء آن ؛ مثلا حساس و رونده هيچ كدام فصل حيوان نيستند و فصل حيوان روان و ادراك‌كننده و جنبنده است و ادراك و جنبندگى جنبه‌هاى وابسته به فصل مىباشند ، و چون فصل حقيقى نام و عنوان ذهنى ندارد ناگزير اين مفاهيم را نشانى براى فصل حقيقى قرار مىدهند ، و اگر اين مفاهيم فصلهاى حقيقى مىبودند بايستى كه يك مفهوم بر مقولات بيشمار مشتمل باشد و حال آنكه هيچ چيز بالذات در دو مقوله مندرج نخواهد گرديد ، بنا بر اين آن چيزى كه مبدأ اين عنوانها است فصل حقيقى است . و همين مطالب نيز در كتاب شفا مذكور است ، و صدر الدين به عبارتهاى بسيارى از آن كتاب استناد جسته است « 1 »
.
انطباق قانون بساطت مفاهيم نوعى بر مفهوم تصديق
انطباق قانون بساطت مفاهيم نوعى بر مفهوم تصديق
چنان كه ديده شد صدر الدين در كتب مفصل خود ثابت كرد كه همهء مفاهيم نوعى بسيط و بدون اجزايند ، و در رسالهء تصور و تصديق همين قانون كلى را كبراى قياس قرار داده و ثابت كرده است كه ماهيت تصديق قسمى از مفاهيم نوعى است و آن نيز بدون جزء و بسيط است . صدر الدين مىگويد : مفهوم تصور چنان كه از لحاظ وجود ذهنى عين تصديق است از جهت تحليلات مفهومى نيز تصور عين تصديق است نه آنكه مفاهيم تصورى اجزاء مفهوم تصديق باشند ، زيرا جزء بودن تصورات سه‌گانه براى تصديق عينا مانند داخل بودن جنس در نوع بسيط است « 2 »
.
گفته شد كه مفاهيم كلىتر از نوع سه گونه لحاظ مىشوند ، مفهوم تصور را نيز با سه اعتبار مىتوان نگريست ، زيرا تصديق مفهوم نوعى بسيطى است كه از اتحاد تصورات با فصلى كه عبارت از حكم است پديد مىآيد . بنا بر اين هر گاه مفاهيم سه‌گانهء تصور
( 1 ) - رجوع شود به الهيات شفا ص 580 و اسفار ص 116
( 2 ) - رسالهء تصور و تصديق ص 6