منطق و مباحث الفاظ ( مجموعه متون و مقالات تحقيقى ) — الصفحة ٣٥٢
فصل پنجم از مقالهء سوم در صناعات خمس
من هذه الخمس الصناعات بدا * بعض يقينيّا و بعض اغتدا « 1 »
غير يقينىّ فأصل الأوّل * هو البديهىّ و ذاك أوّلى
ثمّ مشاهد و ذا قسمان * فمنه حسّىّ كذا وجدان
و الثّالث الحدسىّ و الفطرىّ * و التّجربىّ و التّواترىّ
و الثّان مشهور « 2 »
مسلّم « 3 »
كذا * مقبول « 4 »
مظنون « 5 »
مخيّل « 6 »
خذا « 7 »
من بعدها الوهمىّ « 8 »
و المشبّها « 9 »
* و ألحق الأخير بعضهم بها
فما من القياس قد ثألّفا « 10 »
* من اليقينيّات برهانا صفا « 11 »
ثمّ اذا الأوسط علّة غدا * لنسبة فى خارج كما بدا
كذاك فى الذّهنى فلميّ اللّقب * أو لا فللإنيّ ذاك منتخب
و ما بدا من غيرها مركّبا * فذاك إمّا جدلىّ لقبا
تركيبه من أوّلين ارتسما « 12 »
* فيما الى غير اليقينىّ انتمى « 13 »
إمّا خطابىّ و ذاك مؤتلف * من ثانيين حرّرا فيما عرف
إمّا بشعرىّ بدا ملقّبا * من المخيّلات قد تركّبا « 14 »
إمّا يكون سفسطيّا و هو ما * تأليفه من تاليين يعتمى « 15 »
( 1 ) - « و بعضها غدا » بهتر است .
( 2 ) - در حاشيهء اصل : « اصلان للجدل » .
( 3 ) - در حاشيهء اصل : « اصلان للجدل » .
( 4 ) - در حاشيهء اصل : « اصلان للخطابه » .
( 5 ) - در حاشيهء اصل : « اصلان للخطابه » .
( 6 ) - در حاشيهء اصل : « اصل شعرى » .
( 7 ) - ات .
( 8 ) - اط .
( 9 ) - اط .
( 10 ) - در حاشيهء نخاق : « اصلان للمغالطه » - المشبها : اط .
( 11 ) - ات .
( 12 ) - اط .
( 13 ) - رج : ص 334 ، ح 2 .
( 14 ) - اط .
( 15 ) - رح : ص 337 ، ح 2 .