منطق و مباحث الفاظ ( مجموعه متون و مقالات تحقيقى ) — الصفحة ٣٤٠

شرايط تناقض

فهذه كلّيّة و إن على * بعض فذى جزئيّة و إن تلا

معيّنا شخصيّة و مهملة * إذا تريها لبيان مغفلة

فصل سوم از مقالهء دوم در احكام قضايا

فصل سوم از مقالهء دوم در احكام قضايا

مبحث اوّل در تناقض

مبحث اوّل در تناقض

و ثالث الفصول قد تضمّنا * بيان أحكام القضايا معلنا

و ذا لأربع مباحث حوى * فأوّل على التّناقض انطوى

و هو اختلاف فى القضيّتين * سلبا و ايجابا به غير مين « 1 »

لذاته يلزم صدق واحدة * من كذب اخرى و به عكس بائدة

شرايط تناقض

شرايط تناقض

إن كانتا مخصوصتين فالتزم * تماثلا بينهما فيما علم

من نسبة حكميّة أو قلت فى * وحدة موضوع و محمول تفى

فوحدة الكلّ و جزء مع ما * من وحدة الشّرط بدت كلتاهما

فى وحدة الموضوع ثمّ إن بدا * من وحدة الفعل و قوّة غدا

مع وحدة الزّمان و المكان فى * وحدة محمول كذاك يختفى « 2 »

و المتقدّمون عدّدوها * فى الشّرط كلّها و أفردوها

أو كانتا محصورتين حتما * مع ما مضى اختلاف كمّ علما

او كان كلّ منهما موجّهة * فالتزم اختلافا ايضا فى الجهة

مع اتّحاد و اختلاف قد ذكر * قبلا و تاليا فكلا اعتبر

و تستوى فى ذلك المحصورة * مع جملة مخصوصة مذكورة

( 1 ) - مين : كذب ، دروغ .

( 2 ) - : در وحدات تناقض دو بيت زير مشهور است : در تناقض هشت وحدت شرط دان * وحدت موضوع و محمول و مكان وحدت شرط و اضافه ، جزء و كل * قوه و فعل است در آخر زمان