منطق و مباحث الفاظ ( مجموعه متون و مقالات تحقيقى ) — الصفحة ٣٢٦
11 الارجوزة فى المنطق
و ذاك بالدّليل لا التّقليد * فإن ذا الحقيق « 1 »
بالتّبعيد
علم الكلام بالدّليل قد شحن « 2 »
* لكلّ ما تهواه « 3 »
منه قد ضمن
واسّه « 4 »
المنطق إذ به عرف * سقم و صحّة الدّليل المؤتلف
عليك بالجدّ تمام الجدّ * و جهد مطلوبك « 5 »
كلّ الجهد
لا تضجرن من طلب المطلوب * و أكثر السّعى على المرغوب
فإنّ فى الأمثال : « من جدّ وجد » « 6 »
* و طالب الحاجات إن فدّ وفد « 7 »
و قارع الباب إذا لجّ و لج * و كلّ عسر بعده يرج « 8 »
الفرج « 9 »
( 1 ) - سزاوار .
( 2 ) - شحنه كمنعه ، فعلا و مصدرا : ملاه - در اينجا بايد به صورت مجهول خوانده شود .
( 3 ) - هوى يهوى از باب علم ، مصدرش هوى به معنى دوست داشتن و عشق و علاقه داشتن ، و خواستن .
( 4 ) - اس : مثلثة ، بمعنى أساس .
( 5 ) - در اصل « و اجهد لمطلوبك » ضبط شده كه مسلما غلط است ، و صحيح آن يا « و اجهد لمطلوبك » است ، و يا « و جهد مطلوبك » .
( 6 ) - اين جمله به صورت كامل چنين مشهور است : « من طلب شيئا وجد وجد ، و من قرع بابا و لج و لج » .
( 7 ) - در حاشيهء اصل : « فد مضاعف من باب ضرب و مصدره الفديد بفتح الفاء و دالين مهملتين بينهما يا زائدة . قال الجوهرى : الفديد ، الصوت و قد فد الرجل يفد فديدا ، و رجل فداد . شديد الصوت . و فى القاموس : الفديد ، الصوت او شدته . فالمراد ان طالب الحاجة اذا سكت و لم يذكر حاجته ، او ذكرها و لم يطالبها على نحو المبالغة و الشدة و الاهتمام بحصولها لم يفز بها . و ان فرض الفوز عند عدم الاهتمام فهو قليل . و اما إذا طلبها و اهتم بطلبها فهو ممن وفد بها و فاز بحصولها و ورد عليها . و بالفارسية : تا نگريد طفلك حلوا فروش * ديگ بخشايش نمىآيد به جوش . فافهم بالبصيرة » .
( 8 ) - ظاهرا كاتب اصل اشتباه نوشته و صحيح آن « . . يرجا الفرج » بوده است . و ممكن است بنا بر ارادهء شرط از جمله - مجزوم باشد ، در هر صورت مسلما مجهول است ؛ از رجاء : اميد داشتن .
( 9 ) - فان مع العسر يسرا : ان مع العسر يسرا ، سورهء انشراح ( 94 ) ، آيهء 5 و 6 .