منطق و مباحث الفاظ ( مجموعه متون و مقالات تحقيقى ) — الصفحة ٣١
قصيدهء اسرار الحكمة در منطق
چرا مقوله ده آمد نه بيش از آن و نه كم ؟ * چه علّت است مر اين را به قسمت و برهان ؟
شرايط دو نقيض از چه معنى آيد هشت ؟ * چو اعتبار كنى شرطها يكان به يكان
نقيض مطلق عامى چرا بود دايم ؟ * چه راستى و دروغ آيد اندر اين و در آن ؟
چه چيز منطق و موضوع وى به حد و به رسم * به علم نسبت او ؟ يا به آلت و ميزان ؟
مقدمات معدّ نتيجه يا علل‌اند ! * به گاه تأليف اندر خواطر و اذهان
اگر معدّ و معين‌اند نفس را ، نه علل * چه چيز علل جز اين معدّ و اين اعوان ؟
و گر به خود علل‌اند و نتيجه معلول است * چه حاجت است بدين اقتران و مقترنان ؟
و گر به صورت اين اقتران شوند علل * چه چيز آنكه كند نفس را معدّ و معان ؟
نخست منطق بود است يا علوم نظر ؟ * كاين همچو ميزان وان همچو مال و سود و زيان
اگر نخست ترازو نهى ، كه بود به كار ؟ * چو مال و مايه نبود ، اين سخن بود هذيان ؟
و گر نخست علوم نظر نهى و از او * گرفته منطق ، گفتند اين چنين نه چنان
پس ار چنين شمرى آن علوم را ، بچه چيز ؟ * درست گردد ، بىآلت و بيان و ضمان