منطق و مباحث الفاظ ( مجموعه متون و مقالات تحقيقى ) — الصفحة ١٥
3 و 4 رسالة فى تعقّب الموضع الجدلى ( صفحات 78 - 60 ) الاجوبة عن المسائل الغريبة العشرينيّة ( صفحات 101 - 79 )
است به تعبيرى ديگر نه اينكه در گوهر آنها دگرگونگى رخ داده باشد « 1 »
.
ابن سينا را چندين رسالهء كوچك است كه آراء خاص وى در آنها آشكارتر است و از روى آنها و همچنين از التعليقات و المباحثات او مىتوان به آنچه او مىانديشيده است بهتر پى برد تا كتابهاى رسمى او مانند شفاء و نجات و اشارات .
در اينجا ما آن دو رسالهء او را نشر مىكنيم كه عبارتند :
1 - رسالة « فى تعقب الموضع الجدلى » كه رسالهء اوست دربارهء قياس اصوليان و فقهاء يا تمثيل منطقى و نقدى است از او بر اين اصل كه اصوليان آن را پذيرفته‌اند و از رهگذر تاريخ منطق و اصول بسيار ارزنده است .
من در ديباچهء تبصرهء ساوى ( ص 36 ) از اين مسأله سخن داشته و از اين رسالهء شيخ ياد كرده‌ام . شيخ گويا راه را براى نقد اين گونه استدلال ظنى كه به ويژه گروه شيعى از آن خرده‌گيرىها كرده‌اند به بهترين روشى باز نموده است .
رسالة « فى تعقّب الموضع الجدلى » از روى اين نسخه‌ها تصحيح شده است :
1 - اياصوفيا 4849 برگ 109 ر - 115 ر ( با نشانهء الف ) 2 - اياصوفيا 4852 برگ 111 ر - 120 پ ( با نشانهء ب ) 3 - نور عثمانيه 4894 برگ 551 ر - 553 پ ( با نشانهء ج ) در فهرست ميكرو فيلمها ص 662 تا 664 و در فهرست قنواتى ( ش 26 ) و مهدوى ( ش 48 ) مجموعه‌هاى ش 3 / 1441 و ش 200 م تيمور قاهره و اونيورسيته 1 / 3328 و ولى الدّين 15 / 2134 و اياصوفيا 23 ، 8 / 4829 و احمد ثالث 26 / 1584 هم نشان داده شده است .
2 - الاجوبة عن المسائل العشرينيّة يا المسائل الغريبة كه گويا پاسخ او به همان
( 1 ) - نگارنده اين سطور در ديباچهء كتاب تبصرهء ساوى ( تهران 1337 ) نمودارى از تاريخ منطق اسلامى را آورده است .