تذكره شعراى يزد — الصفحة ١
وضع عمومى شعر در دورهء ايلخانان
وضع عمومى شعر در دورهء ايلخانان
وضع عمومى شعر در دورهء ايلخانان
دربارهء سرايندگى دورهء مغول مىتوان گفت كه شعر عرفانى نمونه‌هاى كامل پيدا كرد و در واقع بهترين و لطيف‌ترين معانى تصوف در اين عصر به قالب عبارت موزون فارسى درآمد .
شايد يكى از عوامل قوت پيدا كردن اين مسلك ظلم و تجاوز و اجحاف مغول باشد ، زيرا كشت و كشتار وحشتناك مغول و يأس مردم از اوضاع اجتماعى اين دوره كه ايران جولانگاه بيگانگان خونخوار شده و وحدت ملى از ميان رفته بود و هر روز اميرى با اميرى ديگر به نزاع و جدال برمىخاست و هر لحظه سيل خونى جارى مىشد و از كشته‌ها كله منارى بر پا مىگشت صاحبدلان ايران در برابر اين طغيان چون از جهان بيرون رنجيده و دل‌شكسته شده بودند ، لاجرم روى به عالم درون آورده از طريق معنويت و تأمل و مطالعه و رياضت تسلى خاطر جسته ، آرامش و صفاى جهان باطن را جايگزين شورش عالم ظاهر كردند .
از اين گذشته ، تصوف شعر فارسى را رونقى بسزا بخشيد به‌طورىكه بهترين شاعران ما يا صوفى بوده‌اند و يا تحت تأثير تصوف قرار داشته‌اند . صوفيه شعر فارسى را از انحصار اشراف و طبقات ممتاز و اقليت بيرون آوردند و آن را به خانقاهها و به ميان مردم بردند و زبانى تازه در نظم و نثر ايجاد كردند و سبكى بوجود آوردند كه تا آن زمان بىسابقه بود و براى اين منظور كافى است به اشعار سنائى ، عطار ، مولوى ، سعدى ، حافظ نظرى بيفكنيم و آن را با ديگر آثار مقايسه كنيم .
بارى مهمترين خدمت صوفيه به ما خدمتى است كه به زبان و شعر فارسى كرده‌اند البتّه اين خدمت بيشتر جنبهء هنرى و شاعرى دارد .
بسيارى از شاعران فارسىگوى پيرو سلسله‌هاى مختلف صوفيه بوده‌اند . مثلا