الأسس المنطقية في الإستقراء ( مبانى منطقى استقراء ) ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٠

موقعيت استقراء كامل در منطق ارسطو

و افراد قرار گيرد .

و استقرائى كه در اين كتاب مورد بررسى ما است يكى از دو قسم استقراء ارسطو است .

و ما به همين به زودى خواهيم ديد كه منطق ارسطو از نظر هردو قسم استقراء :

- كامل و ناقص - در چه وضعى است قرار گرفته .

موقعيت استقراء كامل در منطق ارسطو

موقعيت استقراء كامل در منطق ارسطو

ايمان منطق ارسطو باستقراء كامل .

منطق ارسطو ، استقراء كامل را يكى از دلائل قطعى دانسته و ارزش كامل از براى آن قائل است تا آنجا كه آن را با برهان عقلى استنباطى هم‌ارز ميشمارد و همانطور كه اگر برهان عقلى قائم بشود بر ثبوت محمولى از براى موضوعى ( يعنى ثبوت اكبر از براى اصغر بواسطهء اوسط ) شخصى را كه ( بطريق شكل اول ) استدلال مىكند يقين حاصل مىشود كه آن محمول از براى اين موضوع ثابت است « 1 » .

همينطور اگر از طريق دليل استقرائى دانستيم كه محمول از براى همهء افراد موضوع ثابت است همان يقين براى ما حاصل مىشود كه در صورت قياس ( شكل اول ) حاصل ميشد .

و بلكه بالاتر آنكه : ارسطو اين استقراء را اساس شناسائى مقدّمات اوّليّه براهين عقلى ميداند و معتقد است مقدمات رئيسه‌اى كه در همهء قياسها و براهين عقلى به كار ميرود هيچ راهى براى شناخت آن‌ها بجز استقراء نيست و براى اثبات آن مقدمات نميتوان اقامهء برهان كرد زيرا براى ثبوت محمول از براى موضوع از راه

( 1 ) مثالى را كه گفته شد ( محمد انسان است و هرانسانى ميميرد پس محمد ميميرد ) شكل اول گويند و در اين مثال جمله اول را صغرى و جمله دوم را كبرى و جمله سوم را نتيجه خوانند و كلمه انسان را كه در جمله اول و دوم تكرار شده است اوسط گويند و در نتيجه ، محمول كه مردن است از براى موضوع كه محمد است ثابت است .