أصول الفقه ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٩٥
باب اول مشتق
باب اول مشتق
باب اول مشتق
اصوليون از قديم در مشتق اختلاف نظر داشته‌اند كه آيا مشتق تنها در خصوص آنچه در حال حاضر متلبس به مبدأ اشتقاق است ، حقيقت و در آنچه كه تلبّسش منقضى شده مجاز است يا در هر دو مورد ، حقيقت است بدين معنى كه مشتق براى اعم از اين دو وضع شده است ؟ اين‌ها همه بعد از اتفاق اصوليون است بر اينكه مشتق در آنچه كه در آينده متلبس به مبدأ مىشود ، مجاز است .
- معتزله و جماعتى از متأخرين علماى ما ( شيعه ) رأى اول را دارند ( تنها در متلبس ، حقيقت است ) .
- و اشاعره و گروهى از متقدمين علماى ما ، گرايش به رأى دوم دارند ( و مىگويند : مشتق اعم است ) .
نظر حق ، قول اول است و البته علماء اقوال ديگرى كه تفصيل بين اين دو رأى است ، نيز دارند ولى پس از تبيين قول حق در مباحث آتيه ، تعرض به آن اقوال براى ما مهم نيست .
و مهم‌ترين چيز در اين مسئله - قبل از بيان نظر حق كه مشكل‌ترين مطالب است - اين است كه نخست محل نزاع و مورد نفى و اثبات را به درستى بفهميم و براى اينكه اين مسئله فى الجملة روشن شود مثالى براى آن ذكر مىكنيم :
در روايات آمده كه وضو و غسل با آبى كه با خورشيد گرم شده ، كراهت دارد . حال كسى كه قائل به قول اول است ( و مىگويد مشتق در خصوص متلبس وضع شده ) نبايد قائل به كراهت وضو و غسل با آبى شود كه سرد شده و تلبس آن منقضى گشته است . زيرا در نظر او ، بر چنين آبى