اختران فقاهت ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٤٣٦
ب . اعتراف مخالفان
« در پايتخت ، شيخ بالاترين مقام روحانيت را حائز بود . گفته مىشود از حيث معلومات و تبحر در علوم دينى از همه همگنانش برترى داشته و بسيار فهيم و باهوش بوده و در قدرت استدلال در ميان طبقه خود نظير نداشته ، و هرروز در مساجد و مجالس درس و خانه‌اش ، هزارها نفر اجتماع مىكردند » . « 1 »
2 . فريدون آدميت مىنويسد :
« متفكر مشروطه مشروعه شيخ فضل اللّه نورى بود . مجتهد طراز اول ، استاد مسلم فقه و درايه كه پايه‌اش را در اجتهاد اسلامى برتر از بهبهانى و طباطبايى شناخته‌اند » . « 2 »
3 . احمد كسروى چنين نگاشته است :
« شيخ فضل اللّه مجتهد اعلم و باشكوه تهران شمرده مىشد » . « 3 »
4 . ناظم الاسلام كرمانى مىگويد :
« ( شيخ ) اگر چند ماهى در عتبات توقف كند ، شخص اول علماء اسلام خواهد گرديد ، چه هم حسن سلوك و هم مراتب علميه و هم نكات رياست را بهتر از ديگران داراست » . « 4 »
5 . و بالاخره . . . يپرم خان ارمنى قاتل شيخ گفته بوده است :
« شيخ . . . روحانى عاليقدرى بود و گفتهء او براى توده‌هاى خلق وحى منزل محسوب مىشد » . « 5 »
( 1 ) . اديب هروى ، تاريخ پيدايش مشروطيت ايران ، ص 136 . ( 2 ) . آدميت ، ايدئولوژى نهضت مشروطيت ايران ، ج 1 ، ص 419 . ( 3 ) . ملك زاده ، تاريخ مشروطه ايران ، ج 1 ، ص 31 . ( 4 ) . كرمانى ، تاريخ بيدارى ايرانيان ، ص 426 ( 5 ) . به نقل از : رائين ، يپرم خان ، صص 61 - 62 .