نهاية الإيصال ( شرح فارسى أصول الفقه ) ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٤٧٥

شرح ( پرسش و پاسخ )

جايى معناى تهديد و جاى ديگر معناى تعجيز و امثال آن را مىدهد ؟ ( غير انّ . . . من قبل المتكلّم )

ج : مىفرمايد : به خاطر اختلاف انگيزه و داعى در اين جعل و انشاء است .

289 - توضيح اينكه انشاى نسبت طلبيّه در صيغهء امر با انگيزه و دواعى مختلف بوده و با حمل شايع در معناى تهديد ، تعجيز و بعث استعمال شده و اين معانى را داشته چيست ؟ ( فتارة يكون . . . المذكورة و غيرها )

ج : صيغهء افعل و هيئت امر براى همين نسبت طلبيّه و بعثيه وضع شده و هميشه در همين معنا به كار مىرود ولى انگيزهء از انشاى اين نسبت طلبيّه و به عبارت ديگر انگيزه متكلّم و مولى از اين طلب و انشاء آن متفاوت است :

الف : گاهى مولى به انگيزهء طلب حقيقى ، انشاى طلب مىكند . يعنى مىخواهد كه انگيزه در نفس مخاطب ايجاد كند تا او مطلوب و مأمور به را در خارج ايجاد كرده و انجام دهد . در اين صورت ، انشاى طلب مىشود مصداق براى بعث و طلب حقيقى مثل « أَقِيمُوا الصَّلاةَ » * كه غرض مولى آن است مخاطب ، نماز را در خارج اقامه كند .

ب : گاهى انگيزهء مولى از انشاء و جعل نسبت طلبيّه عبارت از تهديد و ترساندن مخاطب است مثل « اعْمَلُوا ما شِئْتُمْ » .

ج : گاهى انگيزه در اين جعل و انشاء ، تعجيز مخاطب است مثل « فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِنْ مِثْلِهِ » . « 1 »

( 1 ) - و يا انگيزه از انشاى طلب عبارت از امتحان عبد و مخاطب است . مثل « ادخل النار » ولى در همهء مواردى كه انگيزهء مولى طلب حقيقى نباشد هدف او اين نيست كه طلب او در خارج انجام