موسوعة العتبات المقدسة ( مدينة / مكة ) ( مكه و مدينه از ديدگاه جهانگردان اروپايى ) ( فارسى ) — الصفحة ٤٢
بيت‌اللَّه الحرام
عبارتند از باب الزيت ، باب العشره ، باب الصفا ، باب الشريف و در سمت جنوب باب ابراهيم و باب‌العمره قرار دارند .
از نوشته‌هاى بورخارت برمىآيد كه محيط خارجى مسجدالحرام را 7 مناره زينت مىبخشيده است كه با فواصل غير متساوى قرار داشته‌اند .
اين مناره‌ها با نامهاى منارهء باب‌العمره ، منارهء باب‌السلام ، منارهء باب على ، منارهء باب‌الوداع ، منارهء مدرسهء قائدبك ، منارهء باب‌الزياده ، منارهء مدرسة السلطان سليمان بوده‌اند .
بنا به گفتهء بورخارت برجسته‌ترين مسؤولين حرم عبارت بوده‌اند از « نايب الحرم » يا « حارس الحرم » كه همواره كليد كعبه نزد او بوده است ، همچنين اموالى كه مردمان نيكوكار براى كمك به مسجدالحرام مىداده‌اند نزد او نگاه داشته مىشده است ، و وى آنها را با مشورت قاضى مصرف مىكرده است . افزون بر اين ، تعميرات حرم به دستور و نظارت او انجام مىگرفته است . مجموع اموالى كه با نظارت قاضى خرج مىشده ، 300 كيسه پول بوده است .
پس از منصب نايب الحرم ، مهمترين منصب از آنِ « آغا الخصيان » است كه به آن « آغاة الطواشين » هم گفته مىشود . بورخارت مىگويد اين بردگان اخته شده ( / خصى ) وظايف پليس و شرطه‌ها را در داخل حرم انجام مىدهند ، همچنين شستشو و جاروب روزانهء حرم به عهدهء آنان است .
و تعداد آنان بالغ بر 40 نفر مىباشد كه معمولًا واليان و امرا اين افراد را به عنوان هديه به حرم تقديم مىكنند ، همچنانكه محمد على پاشا 10 نفر از اينان را به حرم هديه نمود . آن گونه كه از گفته‌هاى بورخارت برمىآيد شخصى كه عهده‌دار منصب « آغا الطواشين » بوده از شخصيتهاى مهم مكه شمرده مىشده ، بگونه‌اى كه اجازهء هم‌نشينى با شريف مكه و پاشا و حاكم را