منازل السائرين ( فارسى ) — الصفحة ٨٦

باب حزن

سالك تعارض يابد .

تلمسانى در توضيح گفتار خواجه مىفرمايد : « معارضات القصود ، يعنى سالك در سلوكش به سمت خداى تعالى راهى اختيار كرده يا تصور مىنمايد و قصد آن طريق مىكند و آن بايد راهى شريف باشد ، پس سالك به آن راه سلوك نموده اما حق تعالى از او ممانعت مىكند چرا كه خدا آگاه‌تر است به صلاح سالك نسبت به خودش . پس سالك از اين‌كه امكان حصول قصدش فراهم نمىشود ، محزون مىگردد . »

سفارش ؛

نكته در اين است كه سالك هرگز چيزى را اختيار نمىكند ، بلكه امر را به استادش واگذار مىكند ، البته اگر داراى استاد باشد . چرا كه او جانشين خداى تعالى بر اوست . و اگر براى او استادى نيست ، پس باطنش را از مقاصد خالى نمايد . آگاه باش مسلما اين مقاصد براى معارف است نه براى اعمال .

استاد سلوك ، با علم به عين ثابت سالك و با اشراف به ضمير سالك ، به احتياجات روحى و سلوكى او و به ظرايف وجودىاش وقوف كامل داشته و با چنين دانشى از خود سالك خير و سعادت او را بهتر مىشناسد ، سالك با علم به اين حقيقت ارادهء خويش را در انتخاب خير و شر به دست او سپرده و خودش اعمال نظر نمىكند .

يكى از نكات حزن‌انگيز براى استاد اين است كه شاگردش از مقتضيات سلوك تبعيت نكند و به مقصد نرسد . چنانچه خداوند در ارتباط با پيامبر خاتم صلّى اللّه عليه و إله مىفرمايد :

فَلَعَلَّكَ باخِعٌ نَفْسَكَ عَلى آثارِهِمْ إِنْ لَمْ يُؤْمِنُوا بِهذَا الْحَدِيثِ أَسَفاً . « 1 » نزديك است كه نفست را به اين دليل كه ايمان به اين حديث نمىآورند ، از شدت تأسف هلاك كنى .

لَعَلَّكَ باخِعٌ نَفْسَكَ أَلَّا يَكُونُوا مُؤْمِنِينَ . « 2 » نزديك است از اين‌كه مومن نمىشوند خود را به هلاكت بيندازى .

طه ، ما أَنْزَلْنا عَلَيْكَ الْقُرْآنَ لِتَشْقى إِلَّا تَذْكِرَةً لِمَنْ يَخْشى . « 3 » طه ، اى پيامبر ما قرآن را بر تو نزل نكرده‌ايم كه خودت را به مشقت اندازى و آن جز تذكره‌اى براى آن‌كه در دلش

( 1 ) . كهف / 6 . ( 2 ) . شعرا / 3 . ( 3 ) . طه / 1 تا 3 .