منازل السائرين ( فارسى ) — الصفحة ٥٤٩

باب تلبيس

و مشتبه كردن بر خودشان به اين است كه خود را به اين خيال مىاندازند كه حق باطل است و باطل حق . آنگاه همين خيال را در دل خود هم جاى بدهند و به دنبال باطل راه مىافتند . « 1 »

خواجه با استشهاد به اين آيه در تعريف باب تلبيس مىنويسد :

التلبيس تورية بشاهد معار عن موجود قائم . تلبيس به معنى توريه به شاهدى است كه از موجود قائم ، به عاريت گرفته شده است .

تلبيس به معنى توريه نوعى تعريض است . به اين معنى كه نه وجود شاهدى كه وجودش را از موجود قائم به عاريت گرفته است تعريض شود . مثلا حضرت رسول صلّى اللّه عليه و إله مشتى سنگريزه بر صورت دشمنان پرتاب كرده پس ايشان گريختند . در اين مسئله از حضرت رسول صلّى اللّه عليه و إله به عنوان شاهد يا حاضر ، توريه شده است و شاهد به وحدانيت حق است و وجودش عاريتى است . چرا كه حضرت ، موجود به وجود حق تعالى است ، چنان‌كه در قرآن كريم آمده است : « وَ ما رَمَيْتَ إِذْ رَمَيْتَ وَ لكِنَّ اللَّهَ رَمى « 2 » ؛ چون تو تير افكندى نه تو بلكه خدا افكند » و نيز اين آيهء قرآنى كه فرمود : « فَلَمْ تَقْتُلُوهُمْ وَ لكِنَّ اللَّهَ قَتَلَهُمْ « 3 » ؛ شما ايشان را نكشتيد اين خدا بود كه آنها را كشت .

و هو اسم لثلاثة معان :

اوّلها : تلبيس الحق بالكون على اهل التفرقه و هو تعليقه الكوائن بالأسباب و الاماكن و الأحايين و تعليقه المعارف بالوسائط ، و القضايا بالحجج . و الأحكام بالعلل و الأنتقام بالجنايات ، و المثوبة بالطاعة ، و اخقى الرضا و السحظ اللذين يوجبان الوصل و الفصل .

و يظهران السعادة و الشقاوة .

اما تلبيس ، اسم براى سه معنى است . اولين آنها تلبيس حق براى اهل تفرقه است و اهل تفرقه اهل حجاب هستند . آنها كه به واسطهء وجود عالم از حق در حجابند و عالم ما سوى اللّه حجاب ديدار حق براى آنها گشته است و تلبيس حق بر آنها به صورتى است كه خداوند كائنات را به اسباب و اماكن و ازمنه معلّق داشته است ، چون تعليق گياه به آب

( 1 ) . تفسير الميزان ، ج 7 ، ذيل آيه 9 ( 2 ) . انفال / 17 . ( 3 ) . ابتداى همان آيه .