منازل السائرين ( فارسى ) — الصفحة ٤٦

كيفيت تفكر در توحيد

الف ) تفكر در يكتايى خداى متعال كه همان تنزيه حق از شرك است .

ب ) تفكر در صنع آفرينش كه لطائف آن در نظم نيكو اتقان است .

ج ) تفكر در حقيقت احوال و اعمال است .

كيفيت تفكر در توحيد

كيفيت تفكر در توحيد

و اما الفكرة فى عين التوحيد فهى اقتحام بحر الجحود و لا ينجى منه الا الاعتصام بضياء الكشف ، و التمسك بالعلم الظاهر .

تفكر در ذات حق تعالى غوطه‌ور شدن در درياى انكار و جحود است ، زيرا تفكر ، بر بقاى رسم تفكر كننده دلالت دارد و درك توحيد با بقاى رسم اصلا ممكن نيست و حتى تفكر در اين عرصه عين جحود است .

به همين دليل رسول اكرم صلّى اللّه عليه و إله فرمود :

تفكروا فى خلق الله و لا تفكروا فى الله فتهلكوا .

« 1 » در آفرينش خدا انديشه كنيد و در ذات خدا انديشه مكنيد كه هلاك خواهيد شد .

و اگر سالك گرفتار بحر جحود شد ، يكى از طرق نجات او اعتصام به نور كشف است . يا به عبارتى تحصيل معرفت ذات الهى به نور شهود و كشف باط نى وابسته است .

راه ديگر براى گرفتار نشدن به بحر انكار و وادى ترديد تمسك به علم ظاهر است ؛ يعنى آيات و رواياتى كه توحيد عوام مستند به آن است ، مثلا حق تعالى در قرآن كريم فرمود :

لَوْ كانَ فِيهِما آلِهَةٌ إِلَّا اللَّهُ لَفَسَدَتا . « 2 » اگر غير از خداى تعالى الهء ديگرى بود ، موجب فساد و بحران در عالم مىشد .

انسان بايد با تقليد از اين قبيل آيات و تمرين در عبادت به مقام تصديق و ايمان قلبى برسد ، كه آن اقرار به وحدانيت حق تعالى است .

اين توحيد عوام است اما توحيد خواص از نزد حق تعالى اعطاء مىشود : « وَ عَلَّمْناهُ مِنْ لَدُنَّا عِلْماً » « 3 » و علامت آن غيبت ، حدوث در قدم است و اين معرفتى است كه عقل از درك آن عاجز است .

( 1 ) . كنز العمال ، ج 3 ، ص 108 . ( 2 ) . انبياء / 22 . ( 3 ) . كهف / 65 .