منازل السائرين ( فارسى ) — الصفحة ٤٣

رجوع برحسب حال

به قول مولوى :

گفت آن الله تو لبيك ماست * چُو آن نياز و درد و سوزت پيك ماست

ترس و عشق تو كمند لطف ماست * زير هر يا رب تو لبيك‌هاست « 1 »

مطالبى كه بايد اضافه كرد آن است كه انابه صفت حال سالك در مقام توبه است ، به عبارت ديگر ، انابه سير و سياحت كردن با خدا به سوى خداست كه به سه شكل در قرآن كريم آمده است :

الف ) انابه قولى

چنان كه مىخوانيم : وَ ما يَتَذَكَّرُ إِلَّا مَنْ يُنِيبُ . « 2 » و متذكر اين فعل نشوند مگر كسانى كه دائم رو به درگاه خدا آرند .

ب ) انابه فعلى

چنان كه در قرآن كريم مىخوانيم : وَ أَنِيبُوا إِلى رَبِّكُمْ وَ أَسْلِمُوا لَهُ « 3 » و به درگاه خداى خود به توبه و انابه بازگرديد و تسليم امر او شويد .

ج ) انابه قلبى

چنان كه در قرآن كريم مىخوانيم : مَنْ خَشِيَ الرَّحْمنَ بِالْغَيْبِ وَ جاءَ بِقَلْبٍ مُنِيبٍ . « 4 » آن‌كس كه از خداى مهربان در باطن ترسيد و با قلب خاشع به درگاه او باز آمد .

بدين‌ترتيب همهء انبياى الهى از نوعى انابه بهره‌مند بودند ، چنان كه قرآن كريم به انابه تعدادى از آنان اشاره مىكند : إِنَّ إِبْراهِيمَ لَحَلِيمٌ أَوَّاهٌ مُنِيبٌ . « 5 » همانا ابراهيم بسيار بردبار بود و بسيار دعا و تضرع داشت .

يا در مورد حضرت داود عليه السّلام مىفرمايد : وَ خَرَّ راكِعاً وَ أَنابَ . « 6 » با تواضع به سجده افتاد و به درگاه خدا بازگشت .

يا در مورد شعيب عليه السّلام مىفرمايد : عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَ إِلَيْهِ أُنِيبُ . « 7 » به او توكل مىكنم و به

( 1 ) . مثنوى ، دفتر سوم ، بيت 195 و 197 . ( 2 ) . غافر / 13 . ( 3 ) . زمر / 54 . ( 4 ) . ق / 33 . ( 5 ) هود / 75 . ( 6 ) ص / 24 . ( 7 ) هود / 88 .