منازل السائرين ( فارسى ) — الصفحة ٤٩٥

تعريف قبض

باب قبض

باب قبض

قال اللّه عز و جل : ثُمَّ قَبَضْناهُ إِلَيْنا قَبْضاً يَسِيراً . « 1 » سپس به سوى خدا برگرفتيم او را گرفتنى آرام‌آرام .

ضمير « هو » در اين آيه به « مَدَّ الظِّلَّ » برمىگيرد . « أَ لَمْ تَرَ إِلى رَبِّكَ كَيْفَ مَدَّ الظِّلَّ » كه اگر به ظاهر حمل كنيم معنايش آن است كه خداوند سايه را پس از گسترانيدن جمع مىكند ، اما اگر به باطن حمل كنيم به معناى اسقاط رسوم و وسائط از اولياى الهى است و اختصاص دادن و برگزيدن او براى خود است ، به طورى كه استشهاد خواجه بزرگوار از اين آيه همين معناست .

تعريف قبض

تعريف قبض

القبض فى هذا الباب اسم يشار به الى مقام الضنائن الذين ادّخرهم الحق اصطناعا لنفسه .

و هم على ثلاث فرق

قبض ، در اين باب به مقام ضنائن يعنى كسانى كه حق تعالى براى خودش برگزيده است اشاره مىشود .

بنابراين قبض در اين باب به معناى برگزيدن است و اين غير از آن قبض است كه در مقابل بسط قرار مىگيرد و در اصطلاح عرفانى هر دو از احوال سالك به حساب مىآيند .

قبض در واقع حالى است كه از خوف ناشى مىشود و سالك را دچار گرفتگى و انقباض مىكند . بسط هم حالى است كه از رجاء ناشى مىشود و قلب سالك را نشاط و گستردگى مىبخشد . به قول مولوى :

پس مجاهد را زمانى بسط دل * يك زمانى قبض و درد و غشّ و غلّ « 2 »

قبض به معناى برگزيدن كه مراد خواجهء بزرگوار است به سه گروه تقسيم مىشود :

( 1 ) . فرقان / 46 . ( 2 ) . مثنوى ، دفتر دوم ، بيت 2961 .