منازل السائرين ( فارسى ) — الصفحة ٣٥٣

تعريف فقر :

فرياد دل بلند است هر شب به كويت اى دوست * كى از درت برانى فرياد آشنا را « 1 »

بنابراين اين « فقر » كه عين غنا و دارايى است همواره مورد تأكيد پيشوايان ما بوده است ، فلذا اگر نبى اكرم صلّى اللّه عليه و إله مىفرمايد :

الفقر فخرى و به افتخر » ،

همين فقر عرفانى است كه سالك در اثر شدت معرفت به مقام غناء الهى خود را فقير و بىچيز احساس مىكند .

بدين‌ترتيب فقر عرفانى بسيار محدود است و در مقابل فقر اقتصادى ، كه بسيار مذموم است ، چنان‌كه رسول خدا صلّى اللّه عليه و إله فرمود :

« كاد الفقر أن يكون كفرا »

يا مىفرمايد :

« لو لا رحمة ربى على فقراء امّتى ، كاد الفقر ان يكون كفرا

« 2 » . اگر رحمت پروردگارم نبود فقر امت مرا به كفر مىكشانيد .

البته تنها فقر اقتصادى مذموم نيست بلكه فقر دل و نفس از فقر مالى زشت‌تر و مذموم‌تر است ؛ چنان‌كه امير المؤمنين على عليه السّلام فرمود :

اكبر البلاء فقر النفس .

يا امام باقر عليه السّلام فرمود :

لا فقر كفقر القلب و لا غنى كغنى النفس .

خوشا به حال نفوسى كه از ا يمان و عشق الهى سرشار هستند و اين‌ها سرمايه‌داران حقيقى در عالمند و واى به حال نفسى كه عمرى دراز از نعمات الهى ارتزاق كرد اما همچون كدويى خالى صدا مىدهد . اى كاش چون كدو خالى بود ولى از حرص و آز و كينه نسبت به ديگران لبريز است .

بنابراين همهء اين فقرها مذموم و ناپسند است و فقر با ارزش همان فقر عرفانى است .

هستى موهوم و ملزوماتش ، پالايش شدن و به زيور ايمان و عشق آرايش شدن است و به تحقيق كسى كه از آثار و رسوم ناپايدار دنيوى نرسته باشد او را به سراى دولت فقر عرفانى راه ندهند و تنها كسانى را به شوكت فقر كرامت مىدهند كه از رسوم دنيوى در وجودشان اثرى نماند .

به قول حافظ :

دولت فقر خدايا به من ارزانى دار * كاين كرامت سبب حشمت و تمكين من است

( 1 ) . نگارنده . ( 2 ) . ميزان الحكمة ، ج 3 ، ص 439 .