منازل السائرين ( فارسى ) — الصفحة ٣٤٦

تعريف ذكر

نبى اكرم صلّى اللّه عليه و إله فرمود و يا دعاى كميل و دعاهاى صحيفهء سجاديه و . . . افضل مىباشند .

ج ) رعايت كردن : يعنى عبادات را با حضور قلب بجا آوردن زيرا شرط ادب هنگام ذكر الهى حضور قلب و توجه باطنى است .

الدرجة الثانية :

الذّكر الخفّى و هو الخلاص من الفتور و البقاء مع الشّهود و لزوم المسامرة .

درجهء دوم ذكر سه جز دارد :

الف ) ذكر خفى كه آن رهايى از فتور و سستى است .

ب ) بقاى ذكر خفى با دوام شهود ، زيرا اگر شهود مدام باشد ، ذكر نيز پايدار است .

ج ) بقاى ذكر خفى و دوام شهود با ملازمت حضور . چون زمزمه پنهانى با خدا در ملازمت حضور به هنگام شب محسوس‌تر است آن را « مسامره » مىگويند .

الدرجة الثالثة :

الذّكر الحقيقى . و هو شهود ذكر الحقّ اياك و التخلّص من شهود ذكرك ، و معرفة افتراء الذّاكر فى بقائه مع الذّكر .

درجه سوم ذكر حقيقى است كه سه جز دارد :

الف ) شهود ذكر حق اختصاصا .

ب ) رهايى از ذكر خود در شهود ذكر حق تعالى .

ج ) شناخت اين نكته كه ذاكر در مقام ذكر با حفظ بقاى خود مفترى است ؛ يعنى اگر ذاكر در مقام شهود ذكر حقيقى ، خود را صاحب ذكر بداند دروغگو است . پس ذكر حقيقى همان اتحاد ذاكر و مذكور و ذكر است .

تفسيرى كه خواجهء بزرگوار از آيهء : « وَ اذْكُرْ رَبَّكَ إِذا نَسِيتَ » مىكند كاملا با تفاسير ظاهرى آيه متفاوت است ، يكى از معانى رايج ذكر با توجه به آيهء ماقبل آن چنين است :

وَ لا تَقُولَنَّ لِشَيْءٍ إِنِّي فاعِلٌ ذلِكَ غَداً ، إِلَّا أَنْ يَشاءَ اللَّهُ وَ اذْكُرْ رَبَّكَ إِذا نَسِيتَ . « 1 » هرگز در مورد كارى نگو كه من فردا آن را انجام مىدهم مگر آنكه خدا بخواهد و هرگاه فراموش كردى كه بگويى اگر خدا بخواهد جبران كن و پروردگارت را به ياد آور .

( 1 ) . كهف / 23 و 24 .