منازل السائرين ( فارسى ) — الصفحة ٣٣٥

تعريف ادب

3 . الحامدون ، يعنى از ستايشگران حق باشند .

4 . السائحون ، يعنى از روزه‌داران باشند .

5 . الراكعون الساجدون ، يعنى از نمازگزاران باشند .

6 . الآمرون بالمعروف و الناهون عن المنكر ، يعنى از آمران به معروف و ناهيان از منكر باشند .

سالكى كه داراى اين ويژگىهاست ، حافظ و پاسدار حريم احكام الهى است و در مقام ادب منزل دارد . به قول حافظ :

حافظا علم و ادب ورز كه در مجلس شاه * هركه را نيست ادب لايق صحبت نبود

يا مىگويد :

قدم منه به خرابات جز به شرط ادب * كه سالكان درش محرمان با دشمند

پس سالك مؤدب به تأديب الهى مىتواند حدود احكام الهى را از زيادت و نقصان حفظ كند و خود از تفريط و افراط بپرهيزد و مىداند اگر از حدود الهى تجاوز كند ظالم است ، چنان‌كه حضرت حق تبارك و تعالى مىفرمايد :

وَ مَنْ يَتَعَدَّ حُدُودَ اللَّهِ فَأُولئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ . « 1 » هركس از حدود الهى تجاوز كند از ستمگران خواهد بود .

براين اساس مولوى مىگويد :

از خدا جوئيم توفيق ادب * بىادب محروم ماند از لطف رب « 2 »

و مولاى متقيان على عليه السّلام مىفرمايد :

كل شىء يحتاج الى العقل ، و العقل يحتاج الى الادب .

« 3 » هرچيزى به عقل محتاج است و عقل به ادب محتاج .

پس اىبسا عقولى كه چون ادب ندارند حريم‌ها را مىشكنند و اساس ويرانى اعتقادات ، جامعه‌اى را فراهم مىكنند و حقوق انسان‌ها را زير پا مىنهند ، عقل بىادب مانند شتر چموش بىافسار است . بنابراين عقل مؤدب عقلى است كه در حوزهء تعاليم شريعت وظيفه‌شناس و مسئوليت‌پذير باشد .

( 1 ) . بقره / 229 . ( 2 ) . مثنوى ، دفتر اول ، بيت 78 . ( 3 ) . غرر الحكم ، حديث 5102 .