منازل السائرين ( فارسى ) — الصفحة ٣٢٣

باب قصد

ج ) قصد كند كه در درياى فنا ( حضرت جمع ) فانى شود .

در شأن نزول آيه‌اى كه مورد استشهاد خواجهء بزرگوار قرار گرفت ، آمده است : مردى به نام جندع بن ضمر در مكه بيمار شد و چون آثار مرگ را در خود ديد به فرزندانش گفت : مرا به مدينه هجرت دهيد . پسرانش گفتند : تو بيمار و عاجزى و مرگ به تو مشرف است . گفت : روا آن باشد كه در حال مهاجرت بميرم . پسران آن مرد را به سريرى نهادند و از مكه بيرون شدند ، چون به محلهء « تنعيم » رسيدند ، مرگ سراغ او آمد ، در اين حال دست راست بر دست چپ زد و گفت : اللهم هذه لرسولك ابايعك على ما بايعك عليه رسولك . اين گفت و از دنيا بيرون شد .

چون خبر مرگ او به اصحاب رسول خدا صلّى اللّه عليه و إله رسيد ، گفتند : اگر آن مرد به مدينه مىرسيد مزد وى تمام بود . خداى متعال در شان او اين آيه را فرستاد : « وَ مَنْ يَخْرُجْ مِنْ بَيْتِهِ مُهاجِراً إِلَى اللَّهِ وَ رَسُولِهِ ثُمَّ يُدْرِكْهُ الْمَوْتُ » . « 1 »

پيش از آنكه او به مقصد مهاجرت برسد ، « فَقَدْ وَقَعَ أَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ » ؛ « 2 » بر حق تعالى مزد مهاجرت او واجب است .

نكات مهمى كه در اين منزل قابل توجه است ، از اين قرار است :

1 . مبدأ مهاجرت : آنچه كه در اين منزل قابل توجه است ، مبدا مهاجرت است كه آن قلب سالك الى الله است كه اساس حركت به سوى حق تعالى محسوب مىشود . اگر سالك با قلب خويش سير باطنى را آغاز نكند در واقع سير و سلوكى انجام نداده است .

در احاديث نورانى ائمهء معصومين عليهم السّلام نيز مبدا مهاجرت قلب سالك معرفى شده است . چنان‌كه امام صادق عليه السّلام فرمودند : القصد الى الله بالقلوب ، ابلغ من القصد اليه بالبدن و حركات القلوب ابلغ من حركات الاعمال . « 3 »

به طورى كه در اين حديث شريف ملاحظه مىشود مبدأ مهاجرت دل است و حركت قلبى و درونى بليغ‌تر از حركت ظاهرى اعمال است .

2 . مقصد مهاجرت : مقصد حركت در مهاجرت نيز خداى متعال است به طورى كه

( 1 ) . نساء / 100 ( 2 ) . نساء / 100 ( 3 ) . مشكوة الانوار ، ص 257 .