منازل السائرين ( فارسى ) — الصفحة ٢٩١

شرايط حسن‌خلق

و هو على ثلاث درجات :

الدرجة الاولى :

أن تعرف مقام الخلق أنّهم بأقدارهم مربوطون ، و فى طاقتهم محبوسون و على الحكم موقوفون فتستفيد بهذه المعرفة ثلاثة أشياء : أمن الخلق منك حتّى الكلب و محبّة الخلق ايّاك و نجاة الخلق بك .

حسن‌خلق را سه درجه است :

درجهء اول خلق آن است كه بدانى رفتار خلق به تقدير الهى مربوط مىشود و آن‌ها توان تحمل محدودى در مقابل حوادث دارند و موقوف به حكم هستند و از اين شناخت سه چيز حاصل مىشود : مخلوقات از تو ايمنى مىيابند ، حتى سگ‌ها و مردم ، تشنهء محبت تو مىشوند و به دست تو نجات مىيابند .

درجهء اول : شناختن مقام و موقعيت مردم و آن چيزى كه با اين معرفت ناشى مىشود كه شامل سه جزء است :

1 . خلق از او در امان خواهند بود .

2 . مردم تشنهء محبتش مىشوند .

3 . با اين صفت نجات‌بخش خلق خواهد بود .

مقام مردم را بايد در شأن آن‌ها درنظر گرفت ؛ چرا كه هر شخصى يك ظرفيت و اندازهء خاص دارد . هيچ‌گاه نمىتوان ظرفيت فرد عالم را با فرد بىسواد يكى دانست . بايد از هر كس به اندازهء استعداد خودش توقع داشت .

لا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْساً إِلَّا وُسْعَها . « 1 » خداوند هيچ‌كس را بيش از توانش تكليف نمىكند .

همه‌چيز به حكم الهى ، يا قضا و قدر اوست . هيچ مصيبتى به آنان نمىرسد مگر آنكه در لوح محفوظ ثبت شده باشد . كسى كه پا به اين دنيا مىگذارد از قبل سرنوشت او تنظيم شده است و همه‌چيز در علم خداوند محفوظ است . او هم علم قبل از ايجاد را دارد و هم علم بعد از ايجاد را و چيزى بر خداوند پوشيده نيست :

( 1 ) . بقره / 286 .