منازل السائرين ( فارسى ) — الصفحة ٢٢٦
تعريف صبر :
خورده‌ام ، بنابراين شرط انصاف نبود ، يك بار كه غذاى تلخ به من دادى ، لب به اعتراض گشايم .
شرمم آمد كه يكى تلخ از كفت * من ننوشم اى تو صاحب معرفت
چون همه اجزام از انعام تو * رسته‌اند و غرق دانه و دام تو
گر ز يك تلخى كنم فرياد و داد * خاك صدره بر سر اجزام باد « 1 »
همه‌چيز من ، از آن توست . هرچه نگاه مىكنم ، پروردهء توام . اگر جزع كنم لياقت بندگى تو را ندارم .
و فى هذه الدّرجات الثّلاث من الصّبر نزلت : « يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اصْبِرُوا وَ صابِرُوا وَ رابِطُوا » « 2 » اصبروا يعنى فى البلاء و صابروا يعنى عن المعصية و رابطوا يعنى على الطاعة .
و در ارتباط با اين درحات سه‌گانه از صبر نازل شده است ؛ « اى كسانى كه ايمان آورديد صبر پيشه كنيد و صابر باشيد ، و رابطه را حفظ كنيد . ( صبر پيشه كنيد ) ، يعنى در بلا . ( صابر باشيد ) يعنى در مقابل معصيت . ( رابطه را حفظ كنيد ) يعنى از طريق طاعت .
على الطاعة يعنى طاعت اهل بيت عليهم السّلام . ارتباط برقرار كردن با خداست .
و أضعف الصّبر ، الصّبر للّه و هو صبر العامة و فوقه الصّبر بالله و هو صبر المريدين ، و فوقهما الصّبر على الله و هو صبر السّالكين . پايين‌ترين مراتب صبر ، صبر براى خداست و آن صبر عامه است و بالاتر از آن صبر با خداست و آن صبر مريدين است و بالاتر از آن صبر بر خداست كه آن صبر سالكين است .
پايين‌ترين درجه صبر ، صبر براى خداست ؛ يعنى : خدايا من كه اين كار زشت را انجام نمىدهم براى توست . عامهء مردم چنين هستند .
درجه بالاتر ( صبر بالله ) است كه در اين مرتبه مريد در تلاش است تا روى قلبش همواره متوجه خدا باشد و هرگز از او رو نگرداند كه اين گفته نظير مفهوم مراقبه است كه خواجه بزرگوار در تعريف آن مىفرمايد : « المراقبة دوام ملاحظة المقصود » .
بالاتر از آن ( صبر على الله ) است كه سالك در اين مرتبه با توجه و علم به اسماء الهى مرحله به مرحله به سمت خدا سير مىكند و اين مطلب يادآور آيهء شريفه ذيل مىباشد .
( 1 ) . مثنوى ، دفتر دوم ، بيت 1525 تا 1527 . ( 2 ) . آل عمران / 200 .