منازل السائرين ( فارسى ) — الصفحة ١٠٣

باب خشوع

مسلما يارى جستن از نماز كار مشكلى است مگر براى خاشعين .

و در جاى ديگر رستگارى را شامل مومنينى مىداند كه در نمازشان خشوع دارند .

قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ هُمْ فِي صَلاتِهِمْ خاشِعُونَ . « 1 » مؤمنين كه در نمازشان خاشعند به سعادت رسيدند .

پيامبر خاتم صلّى اللّه عليه و إله در اين ارتباط مىفرمايند :

التواضع فى الصلاة أن يقبل بقلبه كله على ربّه عزّ و جل .

« 2 » تواضع در نماز آن است كه نمازگزار با قلبش تماما به پروردگار عزوجلش توجه نمايد .

پيامبر چنان در نمازش دچار خشوع مىشد كه ياران متعجب شده و از علت اين همه خشوع سوال مىكردند ، و ايشان در پاسخ مىفرمودند : و انى أرجوا أن أكون اخشاكم الله .

من اميد دارم كه ترسنده‌ترين شما در مقابل خدا باشم .

تسليم اعضاى بدن به نماز تواضع است ، و اگر دل در نماز تسليم باشد ، خشوع حاصل مىگردد . اقبال لاهورى در اين ارتباط مىفرمايد :

در بدن دارى اگر سوز حيات * هست معارج مسلمان در صلاة

ور ندارى خون گرم اندر بدن * سجدهء ت و نيست جز رسم كهن

در قرآن حتى به خشوع جمادات در پيشگاه خدا و ذكر آنها اشاره شده است و اين‌ها بزرگترين تذكرها براى انسانند ، چنانچه فرموده است :

لَوْ أَنْزَلْنا هذَا الْقُرْآنَ عَلى جَبَلٍ لَرَأَيْتَهُ خاشِعاً مُتَصَدِّعاً مِنْ خَشْيَةِ اللَّهِ . . . « 3 » اگر قرآن را بر كوه نازل مىكرديم ، آن را مشاهده مىكردى كه كوه از خشيت الهى خاشع و متلاشى مىگشت .

م وَ مِنْ آياتِهِ أَنَّكَ تَرَى الْأَرْضَ خاشِعَةً . « 4 » از آيات خدا آن است كه تو زمين را در پيشگاه او خاشع مىبينى .

( 1 ) . مومنون / 1 و 2 . ( 2 ) . مستدرك الوسايل ، ج 1 ، ص 10 . ( 3 ) . حشر / 21 . ( 4 ) . فصلت / 39 .