منازل السائرين ( شرح عبد الرزاق الكاشانى ) ( فارسى ) — الصفحة ٠.٣١٩

باب نهم : جمع

و هو على ثلاث درجات : جمع علم ، ثم جمع وجود ، ثمّ جمع عين .

فأمّا جمع العلم فهو تلاشى علوم الشواهد فى العلم اللدنىّ صرفا .

فأمّا جمع الوجود فهو تلاشى نهاية الاتّصال فى عين الوجود محقا .

فأمّا جمع العين فهو تلاشى كل ما تقلّه الإشارة فى ذات الحقّ حقّا .

و الجمع غاية مقامات السالكين ، و هو طرف بحر التوحيد .

جمع سه درجه دارد :

درجهء نخست ، جمع علم ، آنگاه جمع وجود ، و سپس جمع عين است .

جمع علم آن است كه علوم شواهد [ - علوم بدست‌آمده از دليل و حجت و شاهد و برهان ] در علم لدنّى به‌طور كامل فانى گردد [ و لا شىء محض و معدوم صرف شود . يعنى بنده به گونه‌اى شود كه جز به علم حق نداند . ]

جمع وجود آن است كه نهايت اتصال [ - درجهء سوم اتصال ] در حقيقت وجود [ - درجهء دوم وجود كه در باب وجود ذكر آن گذشت ] فانى و نيست محض شود . [ و به‌طور خلاصه جمع وجود عبارت است از معاينهء فناى بنده در مشهود . ]

جمع عين آن است كه هرچه اشاره برمىدارد ، در ذات حق ، حقيقتا فانى [ و نيست محض ] شود . [ اشاره گاهى حسّى است و گاهى عقلى است و گاهى رمزى است . و همهء انواع اشاره هنگام شهود عين در حضرت جمع و ظهور و جلال ذات مقدس حق‌تعالى ، مستهلك و متلاشى مىگردد و حكم آن باطل مىشود . ]

جمع نهايت مقامهاى سالكين و كرانهء درياى توحيد است . [ مقصود آن است كه مقام جمع ، بالاترين مقام در سير الى اللّه و فى اللّه است . زيرا اين مقام پس از ارتقاء از حضرت واحديت به احديت است و مقامى بالاتر از مقام جمع نيست . و پس از آن ، سير ، باللّه عن اللّه است . ]

* * *