منازل السائرين ( شرح عبد الرزاق الكاشانى ) ( فارسى ) — الصفحة ٠.٣٠٧

باب سوم : بقا

باب سوم : بقا

باب سوم : بقا

قال اللّه عزّ و جلّ : « وَ اللَّهُ خَيْرٌ وَ أَبْقى . »

البقاء اسم لما بقى قائما بعد فناء الشواهد و سقوطها . و هو على ثلاث درجات :

و الدرجة الأولى بقاء المعلوم بعد سقوط العلم ، عينا لا علما ؛ و بقاء المشهود بعد سقوط الشهود ، وجودا لا نعتا ؛ و بقاء ما لم يزل حقّا بإسقاط ما لم يكن محوا .

خداوند عزّ و جلّ مىفرمايد : « و خدا بهتر و پايدارتر است . » « 1 »

بقاء نامى است براى آنچه پس از سقوط و فناى شواهد قائم و استوار باقى مىماند . [ در اينجا مقصود از شواهد « رسوم خلقى » است ، درحالىكه قبلا به‌معناى « نشانه‌هاى شهود » به كار مىرفت . و آنچه پس از فناى همهء رسوم باقى مىماند چيزى نيست جز حق‌تعالى . و بقاء پيش از حضرت جمع نيست ؛ و بايد دربارهء آن معناى اين آيه شريفه محقق شود كه : « كُلُّ مَنْ عَلَيْها فانٍ وَ يَبْقى وَجْهُ رَبِّكَ ذُو الْجَلالِ وَ الْإِكْرامِ . » « 2 » ]

و آن بر سه درجه است :

درجهء نخست ، آن است كه پس از فانى شدن علم [ بنده به حق‌تعالى ، در اثر فناى اصل وجود بنده ] معلوم از جهت عين باقى بماند ، نه از جهت علم . [ يعنى حق‌تعالى ، از حيث ذات باقى بماند ، نه از حيث معلوم بودن . زيرا با انتفاى علم بنده به حق‌تعالى ، معلوم بودن حق‌تعالى نيز منتفى مىشود . ]

درجهء دوم ، آن است كه پس از سقوط شهود [ بنده ، حق‌تعالى را ] مشهود [ - حق‌تعالى ] از جهت وجود باقى بماند ، نه از جهت نعت .

( 1 ) - 20 / 73 . ( 2 ) - 55 / 26 - 27 .