الحجاز في صدر الإسلام ( حجاز در صدر اسلام ) ( فارسى ) — الصفحة ٤٦٧

مسجد الحرام

جبير بن مطعم و باقى خانهء شيبة بن عثمان را بر مسجد افزود .

در سال 164 مهدى فرمان داد تا خانه‌هاى بين وادى و مسجد را خراب كنند و مسعى و وادى و آنچه را كه ميان صفا و وادى بود بر مسجد اضافه كردند و از طرف وادى نود ذراع بر مسجد افزودند و عرض آن پيش از اين نزديك به پنجاه ذراع بود .

در كتاب المناسك حربى چهل صفحه راجع به مكه است . در آن از انصاب حرم و مكه و صفت مسجد الحرام و درهاى آن و كعبه و مقدار مسجد الحرام و كعبه و زمزم و سقايه و راه منا و مسجد الخّف و مزدلفه و عرفه سخن گفته است .

او منابع خود را جز در بحث از انصاب حرم و نام مكه و امر كعبه ذكر نكرده است . در اين موارد هم بيشتر از ابن جريح روايت كرده . روايت او شامل انصاب حرم و امر كعبه و بنيان آن است .

همچنين از زبير بن بكّار در باب انصاب حرم و بنيان كعبه روايت كرده و از چند تن ديگر از روات رواياتى نقل نموده است .

از راويان او محمد بن وليد و فاكهى است .

بيشتر معلومات او با آنچه ازرقى آورده مطابقت دارد . البته او اين روايات را از فاكهى گرفته و فاكهى نيز به نوبهء خود از ازرقى نقل كرده است بنا به نقل ازرقى پس از توسعه‌هاى مهدى عباسى مسجد الحرام داراى بيست و سه در شد .

الف - در شقّى كه به طرف مسعى است ؛ يعنى سمت شرقى ، پنج در دارد : 1 - باب بنى شيبه كه باب بنى عبد شمس است .

2 - باب بنى سفيان بن عبد الاسد .

3 - باب النبى .

4 - باب عباس بن عبد المطلب و در آنجا علم مسعى است .

5 - باب بنى هاشم .

ب - شقّ يمانى كه به طرف وادى است داراى هفت در است : 1 - باب بنى عائذ .

2 - باب بنى سفيان بن عبد الاسد .

3 - باب الصّفا و آن باب بنى عدىّ بن كعب است .