الحجاز في صدر الإسلام ( حجاز در صدر اسلام ) ( فارسى ) — الصفحة ٣٠٠

امويان و مراتع

مراتع همواره سبب كشاكشهايى بوده است . غرض اصلى از ايجاد آنها چرانيدن شتران و اسبان و گاهى هم گوسفندان بوده است . اما آبادانى و حاصلخيزى اراضى آنها موجب برخى تجاوزات مىشده است ، كه نياز به حارسان و نگهبانان نيرومند داشته‌اند .

از سوى ديگر تطور زندگى اقتصادى و اقدام براى احياى اراضى كشاورزى به اين مناطق كشيده مىشده و اين احياى اراضى موجب تملكات شخصى در درون مراتع مىشده است . و گاه براى جبران آنچه از مرتع در تملك اشخاص در مىآمده نياز به افزودن اراضى تازه بوده است . و همين از كشاكشهايى را همواره در پى داشته . علاوه بر اين در داخل هم ميان چرانندگان و زارعان زد و خوردهايى شده . از طرف ديگر حفظ و حراست شتران و ديگر ستوران صدقه كار آسانى نبوده است .

ابن سعد گويد : عمر بن عبد العزيز درباره مراتع حكمى صادر كرد كه كسى را نبايد از چرانيدن منع كرد ، و آن براى همهء مسلمانان مباح است .

ابن عبد الحكيم گويد كه او مراتع را براى همهء مسلمانان مباح نمود در عين حال ستوران صدقات نيز در آنها مىچريدند ؛ زيرا نفع آن شامل همهء مسلمانان مىشد و امام نيز همانند يكى از مسلمانان است و بارانى كه خداوند مىفرستد براى همهء مردم است .

در كنار چراگاههاى عمومى چراگاههاى شخصى نيز بوده است و شعر جرير بر اين دليل است كه مىگويد :

و نرعى حمى الاقوام غير محرّم * علينا و لا يرعى حمانا الذى نحمى

ابن عبد البر روايت كند كه به عمر خبر دادند كه يعلى بن اميه عامل او در يمن براى خود چراگاهى اختصاصى قرار داده ، عمر فرمان داد كه بايد پياده به مدينه آيد تا پاسخ گويد . او چند روز پياده آمد تا به صعده رسيد در آنجا خبر مرگ عمر را شنيد و سوار شد . « 1 »

( 1 ) - سمهودى ، ج 2 ، ص 225 .