الحجاز في صدر الإسلام ( حجاز در صدر اسلام ) ( فارسى ) — الصفحة ١٤٤

توليدات كشاورزى

تالب ؛ از درختان كوه ذره است . تالب از عتق العيدان است كه از آن كمان سازند . در كوههاى يمن مىرويد . دانه‌هايى دارد كه روغنش را بگيرند و در چراغ كنند و آن بهترين روغن چراغ است . گاه در تالب كرمى افتد و آن را از برگ عارى كند .

غرز وصليان ؛ دو گونه گياه هستند كه در بطن نخل رويند .

ضال ؛ در عيص فراوان است .

شقب ؛ از نباتات قدس‌هاست .

عرفط ؛ در وادى برك رويد .

ثغام ؛ در وادى برك و كوه برثم رويد .

اسحل ؛ از نباتات كوه سراة است .

خلاف ؛ درختى است در وادى مختبى .

خلاف ( بيد ) ، در سرزمين عرب بسيار است اعرابيى مرا گفت كه ما آن را سوجر گوييم و آن درختى بزرگ است و انواع مختلف دارد . همه سست و شكننده‌اند .

شقاح ؛ در سرتاسر جبال تهامه توان يافت و آن ريباس است . شقاح از نباتاتى است كه در بلاد بسيار گرم مىرويد .

اراك ؛ نباتى است در وادى عرج و واديهاى ذره و شمنصير و غزال و دوران و كليّه و از غدير خم . از مكانهاى رويش اراك عرفه است . اراك بهترين درختى است كه از شاخه يا ريشه‌اش مىتوان مسواك ساخت . بويى خوش دارد چون بوى شير . اراك را سه گونه ثمره است ، مرد ، كباث و بربر ، كباث شبيه به انجير است و مرد رطوبتش بيشتر و نرمتر است ، به همان رنگ كباث و بربر مانند مهره‌هاى كوچك است ، مردم از آن مىخورند .

ابو زياد گويد : از مكانهاى رويش اراك واديهاست و چون تعداد زيادى از آنها در جايى مجتمع شوند ، آنجا راعيص گويند . دينورى گويد : اراك ترش مزه است .

بشام ؛ از نباتاتى است كه در ثافل اكبر و اصغر مىرويد و در دامنه‌هاى كوه ابواء و جبال سراة درختى است با بوى خوش و طعم خوش ، با شاخه‌هاى آن مسواك توان كرد . هم در كوهستان مىرويد و هم در جلگه .

ثمام ؛ از نباتات وادى عرج و غدير خم است .

خزم ؛ از درختان كوهستان ورقان و دامنه‌هاى كوه ابواء است .