الحجاز في صدر الإسلام ( حجاز در صدر اسلام ) ( فارسى ) — الصفحة ١٣٨
سرابستانها
مىيابد . « 1 »
ازرقى از حوضهاى زمزم ياد كرده و حوضهاى ابن هشام و اين حوض در مأزمين منا است . شايد مرادش چاه قسريه باشد كه خالد بن عبد الله القسرى به امر هشام ميان مأزمين منا در ثنيّه حفر كرده ، در جانب چپ كسى كه از مكه به منا مىرود . « 2 »
سرابستانها
سرابستانها
ازرقى گويد : معاويه در مكه سرابستانهايى احداث كرد كه هر يك را چشمه و آبشخورى بود . نيز مكان اين سرابستانها را معنى كرده است و گويد كه معاوية بن ابى سفيان در حرم چشمه‌ها برآورد و براى آنها سرابستانها احداث كرد كه در آنها نخل و ديگر روييدنيها بود ، از آن‌هاست :
1 - سرابستان حمام و آن را چشمه‌اى بود . اين سرابستان از حمام معاويه در معلاة تا موضع بركهء امّ جعفر بود .
2 - سرابستان عوف ، چشمه‌اى آن را آب مىداد و در آن نخلهايى بود .
3 - سرابستان صفى .
4 - سرابستان مورش ، داراى زرع و نخيل .
5 - سرابستان خرمان تا چندى در آنجا نخلها و كشته‌ها بود .
6 - سرابستان مقيصره . . . در آنجا نخلها بود .
7 - سرابستان حراء . . . در آنجا نخلهايى بود .
8 - سرابستان ابن طارق در پايين مكه . . . داراى نخلها .
9 - سرابستان فخّ .
10 - سرابستان بلدح .
ازرقى سرابستان ابن العاصى و سفيان را در بلدح نيز مىافزايد . سپس گويد : آن چشمه‌ها كه معاويه برآورده بود ، آبشان منقطع شد . پس هارون الرشيد فرمان داد تا چند چشمه را احيا كردند . و از آنها به ديگر چشمه‌ها كه رشا ناميده مىشد راه باز كردند و رشا در ماجلين
( 1 ) - ازرقى ، ج 2 ، ص 187 . ( 2 ) - ازرقى ، ج 2 ، ص 165 .