آفاق معرفت ( تبصرة المبتدى وتذكرة المنتهي ) ( فارسى ) — الصفحة ٦٢

لامع سوم « 1 » در معرفت افعال

چون معلوم شود كه آدمى زبده و سرّ عالم ملكوت است و مقصود از ايجاد كون اوست و او « 1 » مركب است از هر دو عالم ، همچنين بداند كه خطرات روحانى و حركات جسمانى او همه فعل حقّ است - تعالى و تقدس - وَ اللَّهُ خَلَقَكُمْ وَ ما تَعْمَلُونَ « 2 » ذات او را و عوارض و احوال ذات او را ، نفس ، به نفس قدرت و ارادت ايجاد مىكند فَأَلْهَمَها فُجُورَها وَ تَقْواها « 3 » .

تو آلت فعلى و جز آن هيچ نه‌اى * وز فاعل فعل جز نشان هيچ نه‌اى

تو عالمى و مراد از عالَم تو * چون درنگرى از آن ميان هيچ نه‌اى

امّا به حكم آن كه مجراى آن افعال و احوال اوست ، حوالت فعل به دو مىكنند ، او مىكند و او نمىكند ، او مىگويد و او نمىگويد ، فاعل على الحقيقه حق است و تغيّر و انفعال آدمى راست وَ ما رَمَيْتَ إِذْ رَمَيْتَ وَ لكِنَّ اللَّهَ رَمى « 4 » .

بيت

كار ارچه به من نيست ولى بى من نيست * فاعل ، جان است و فعل او بى تن نيست

اينجا درياى جبر و قدر در تلاطم است و برزخ شرع در ميان هر دو حايل مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ يَلْتَقِيانِ بَيْنَهُما بَرْزَخٌ لا يَبْغِيانِ « 5 » اگر به خود اضافت

( 1 ) . ص : - او . ( 2 ) . سورهء صافّات ( 37 ) ، آيهء 96 . ( 3 ) . سورهء شمس ( 91 ) ، آيهء 8 . ( 4 ) . سورهء انفال ( 8 ) ، آيهء 17 . ( 5 ) . سورهء رحمن ( 55 ) ، آيهء 19 .