مدينه شناسى ( ط مشعر ) ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٣٣٠

الف : كعب بن اشرف

واحدى در « اسباب‌النّزول » « 1 » و طبرسى در « مجمع‌البيان » « 2 » به نقل از عكرمه گفته‌اند :

« يومنون بالجبت والطّغوت » بدان لحاظ است كه « كعب بن اشرف » براى بدست آوردن حمايت مكّيان ، دو بت قريش را سجده كرد .

قرطبى در « الجامع لأحكام القرآن » « 3 » مىپذيرد كه بين مفسّران و تأويل « جبت و طاغوت » اختلاف است :

ابن‌عبّاس ، ابن‌جبير و ابوعاليه گفته‌اند :

« جبت » يعنى سِحر و « طاغوت » يعنى شيطان .

ابن‌مسعود مىگويد : « جبت و طاغوت » همان : « كعب بن اشرف » و : « حُى بن اخطب » است . سيوطى در « الإتقان » « 4 » « جِبت و طاغوت » را واژگانى حبشى يا از زمرهء لغات غيرعرب دانسته است كه به معناى « كاهن » است .

قتاده ، جبت را شيطان و طاغوت را كاهن خوانده است . مالك بن انس تعبير را وسيع‌تر در نظر آورده ، طاغوت را « ما عبد من دون اللَّه » دانسته و نحاس منظور از آن را « كلّ معبود من دون اللَّه . أو مطاع في معصية اللَّه » « 5 » در نظر درآورده است و اين نظر را قرطبى پسنديده است .

راغب اصفهانى بين عقيدهء مالك و نحاس جمع كرده ، مىنويسد « 6 » :

« الطاغوت عبارهٌ عن كلّ متعدٍ و كلّ معبود من دون اللَّه » . « 7 » به همين‌سان شناختى كه شيخ طبرسى در تفسير « مجمع‌البيان » « 8 » و قرطبى در « الجامع

( 1 ) . ص 103 ( 2 ) . ج 5 ، ص 186 ( 3 ) . ج 5 ، ص 248 ( 4 ) . نوع 38 ( 5 ) . « پرستيدن هر معبودى جز خداى - عزّ و جلّ - معصيت و گناه است . » ( 6 ) . معجم مفردات الفاظ القرآن ، ص 314 ( 7 ) . طاغوت ؛ يعنى هر تجاوزكار و هر آنچه سواى خداى پرستيده شود . ( 8 ) . ج 5 ، ص 206