مدينه شناسى ( ط مشعر ) ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٣٠٩

ب : بناى مسجد ثنيّةالوداع

سمهودى مىگويد :

مكان اين مسجد در جنوب ( قِبلى ) مسجد المصلّى بوده است . عياض در مورد حديث ابن‌عمر گفته است :

« بينه و بين ثنيةالوداع ميل أو نحوه » .

بنابر اين ، ثنيّةالوداع در فاصلهء كمتر از 2000 مترى ( يك ميلىِ ) شمال مسجد مصلّى قرار داشته است .

سمهودى در « وفاء الوفا بأخبار دارالمصطفى » « 1 » در نيمهء دوم قرن 9 ق . ثنيّةالوداع را در « شامى المدينه » دانسته ، موقعيّت جغرافيايى آن را « بين مسجد الرّاية الذي على ذباب و مشهد النفس الزكية » معرّفى مىكند ؛ ولى مانند فيروزآبادى از بناى مسجدى كه بر بلندى ثنيّةالوداع ساخته باشند ، نشانى نمىدهد و آن را از زمرهء « مساجد المعلومة العين » نخوانده است .

مؤلفِ كتاب « المناسك و اماكن طرق الحج و معالم الجزيره » در صفحهء 409 كتابش ، چون به شرح « و بالمدينة برك و عيون » مىپردازد ، از بركه‌اى در ثنية ياد مىكند .

حمدالجاسر - استاد ادب وجغرافياى قديم جزيرةالعرب - ذيل‌آن در پانويس آورده است :

« و إذا جاوزت مشهد النفس الزكية و ثنيةالوداع مرت من شامي سلع على مسجد الراية . » « 2 » البكرى در « معجم ما استعجم » « 3 » ذيل « الَحفْياء » به حديث ابن‌عمر استناد كرده كه آن در امتداد ثنيّةالوداع بوده و « بين الحفياء و ثنيّةالوداع تسعةُ أميال » .

مؤلّفان سدهء 1300 ه . ق . از ثنيّةالوداع يادهايى كرده‌اند ؛ ولى به بناى مسجدى به نام ثنيةالوداع كه يادبودى از مشايعت‌ها و بدرقه‌هاى پيامبر باشد ، برخورد نكرده‌اند و اين امر

( 1 ) . جزء 4 ، ص 1169 ( 2 ) . « چنانچه ازآرامگاه النفس‌الزكيه و ثنيةالوداع عبور كنى ، ازراه شامى سلع به مسجد الرايه خواهىرسيد . » ( 3 ) . الجزء الثانى ، ص 458 ، به اهتمام : مصطفى السقا .