مدينه شناسى ( ط مشعر ) ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٨٤

7 / ب : ابواب مسجد النّبى

4 . باب مقابل خانه‌هاى خالصه .

اين درها ، حداكثر تعدادى بود كه تاريخ بناى مسجد در دوران وليد بن عبدالملك از مروانيان اموى به خود ديد . ( 86 - 96 ه . ق . )

ابن‌جبير درهاى مسجد را در ميانهء سال‌هاى 578 - 581 ه . ق . نوزده باب دانسته كه ظاهراً با ابواب مسجد در بناى وليد مطابقت دارد ؛ « 1 » ولى بيش از چهار در گشوده نبود و لذا عمر غالب بناى آن‌ها طولانى نشد و آنچه در قرن دهم هجرى از آن‌ها باقى ماند ، بيش از چهار در مهم - يعنى باب السّلام ، باب الرّحمه ، باب جبرئيل و باب النّساء - نبوده است .

2 - 7 / ب : درهاى مسجد در بناى عثمانى و سعودى

درهاى مسجد ، با توسعه و بازسازىهايى كه در زمان عبدالمجيد عثمانى به خود ديد ، محدود به پنج در بزرگ شد . چهار در آن ، با حفظ ديرينهء تاريخى - دينى و مستند به سيره و تاريخ زندگانى محمّد صلى الله عليه و آله و يك در نيز به نام مؤسّس بناى جديد :

در غرب مسجد ، باب‌السّلام و باب‌الرّحمه .

در شرق مسجد ، باب‌النّساء و باب جبرئيل .

در شمال مسجد ، باب‌المجيدى و باب‌التّوسّل .

مكان درهاى پنجگانهء فوق‌الذّكر ، نه تنها درهاى مهم مسجدالنّبى در طول تاريخ اسلام است ؛ بل بعدها در توسعهء سعودى ، بنا و نماى آن‌ها حفظ گرديد و با افزودن پنج درِ جديد ، مجموع درهاى فعلى « 2 » مسجد را به ده باب منحصر نمودند و معمارى آن را متناسب با بناى جديد ، احداث كردند .

بر اين اساس ، لازم است كه به شرح ديرينهء ابواب دهگانهء عثمانى - سعودى كه در برابر چشم ما قرار دارند ، توجّه بيشترى مبذول نماييم :

1 . باب جبرئيل ، در ديوار غربى مسجد واقع شده و مدخل آن مقابل محراب تهجّد

( 1 ) . رحلهء ابن‌جبير ، ص 172 ( 2 ) . تا سال 1397 ه . ق .