مدينه شناسى ( ط مشعر ) ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٧١

3 / ب : محراب محمد رسول اللَّه

بر اين اساس ، محراب تهجّد ، خارج از مقصورهء فاطمه عليها السلام و در قسمت شمالى حجرهء آن حضرت ؛ يعنى بين شباك حجرهء فاطمه عليها السلام و محلّ اهل صفّه قرار دارد .

سلطان عبدالمجيد عثمانى همزمان با مرمّت و تعمير بناى مسجد ، محراب قديمى التهجّد را نيز تعمير و نماسازى كرد و بر روى آن ، اين آيهء مناسب را چنين كتيبه كردند :

وَ مِنَ اللَّيْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نافِلَةً لَكَ عَسى أَنْ يَبْعَثَكَ رَبُّكَ مَقاماً مَحْمُوداً « 1 » به اتّفاق نظريهء مفسّران عامّه و خاصّه و با اتكا به رواياتِ مورد تأييد فريقين ، « مقام محمود » همان مقام شفاعت است و بنا به روايت ابن‌عبّاس در تفسير « مجمع البيان » شيخ طبرسى ، اين آيه دليل بر واجب بودن نماز شب بر پيامبر اسلام و فضيلتِ آن براى مسلمانان است ؛ چنان كه جعفربن محمد عليهما السلام در پاسخ به سؤال از نوافل فرمود :

« نماز شب بر پيامبر واجب بود ؛ و « فريضة ففزع السامعون » زيرا وَ مِنَ اللَّيْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نافِلَةً لَكَ . . . . « 2 » « محراب تهجّد » كه در بسيارى از منابع فرهنگ اسلامى ، تحت عنوان « اسطوانة التّهجّد » مورد بررسى قرار گرفته ، توسط حكومت سعودى برچيده شد . نيز محرابى كه قبلًا در قسمت مرتفع و مجاور شباك شمالى حجره يا مقصوره فاطمه قرار داشت ، ديگر در اين مكان ديده نمىشود . اين محراب روى اوّلين ستون بزرگى كه در شرق باب شمالى الشباك قرار داشت - و كنار پنجرهء امروزى - معمارى شده بود كه در حال حاضر دقيقاً در قسمت چپ راهِ باب جبرئيل است ؛ به نحوى كه قسمت راست آن ، محلّ اصحاب صفّه قرار دارد و زمين مجاور آن مانند محلّ اهل صفّه ، اندكى مرتفع‌تر از سطح زمين مسجد مىباشد . « 3 »

( 1 ) . « و از شبانگاه وقتى را براى خواندن نماز ( نافله ) اختصاص ده ، شايد خداوند مقام والايى به تو عنايت فرمايد . » اسراء : 79 ( 2 ) . شيخ طوسى ، تهذيب و قرطبى ، الجامع لأحكام القرآن ، ج 10 ، ص 307 ( 3 ) . بتنونى ، الرحلة الحجازيه ، ص 209