كتاب گيلان ( فارسى ) — الجزء ٢، الصفحة ٤٣٩
سوابق امر قضا در ايران
فصل يازدهم دادگسترى
فصل يازدهم دادگسترى
قبل از بحث پيرامون دادگسترى گيلان لازم است به سوابق امر قضا در ايران اشاره شود ، زيرا چنانچه از دادگسترى گيلان بدون توجه به سوابق قضاوت و تحولات آن طى قرون و اعصار و به ويژه در سالهاى اخير بحث شود بسيارى از نكات براى خواننده مبهم و تاريك خواهد بود .
سوابق امر قضا در ايران
سوابق امر قضا در ايران
دادگسترى از دو لغت داد و گسترى تركيب يافته ، كلمهء داد همان دات « 1 » است كه در فارسى قديم زمان هخامنشيان وجود داشته و در كتاب « اوستا » به معنى قانون است « 2 » . در كتاب « ارداويرافنامه » كه در زمان اردشير بابكان مؤسس سلسلهء ساسانى نوشته شده ، آمده كه اسكندر شرير با حمله خود به ايران داد ( قانون ) را كه با آب طلا بر روى پوست گاو نوشته شده بود بسوزاند و خردمندان را نابود كرد ؛ قانون‌دانان و دانشمندان كشور را كشت و ميان بزرگان بذر كينه و نفاق پاشيد . هنگامىكه مردم ايران شاه و حكام و قانون‌دانان را از دست دادند اغتشاش آنان را به جدائى افكند و ايمان خود را از دست دادند .
تصدى امر قضا در زمان هخامنشيان به عهدهء مغان ( موبد ) و پيشوايان مذهبى و زرتشتى بود يعنى صدور حكم در محاكمات با مغان بوده است .
نظارت بر امر قضا در اين عهد زير نظر شاه و تحت نفوذ وى بود و شاه عمل قضاوت را به يكى از دانشمندان سالخورده واگذار مىكرد . سمت او
( 1 ) . سير قانون و دادگسترى در ايران ، مرتضى راوندى ، نشر چشمه ، تهران 1368 ، صفحهء 1 . ( 2 ) . لغتنامه دهخدا ، شمارهء مسلسل 68 ، صفحهء 14 ، 15 .